"Meselâ, burada, gözünüz önünde bir darağacı dikilmiş. Onun yanında bir piyango -fakat pek büyük bir ikramiye biletleri veren- dairesi var..." Temsili izah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Meselâ, burada, gözünüz önünde bir darağacı dikilmiş. Onun yanında bir piyango -fakat pek büyük bir ikramiye biletleri veren- dairesi var. Biz, buradaki on kişi, alâküllihal, ister istemez, hiç başka çare yok, oraya davet edileceğiz, bizi çağıracaklar. Ve çağırma zamanı gizli olmasından, her dakika ya 'Gel, idam biletini al, darağacına çık.' veyahut 'Gel, milyonlar altın kazandıran bir ikramiye bileti sana çıkmış. Gel, al.' demelerini beklerken, birden kapıya iki adam geldi. Biri yarı çıplak, güzel ve aldatıcı bir kadın, elinde zahiren gayet tatlı, fakat zehirli bir helva getirip yedirmek istiyor. Diğer biri de aldatmaz ve aldanmaz, ciddî bir adam, o kadının arkasından girdi. Dedi ki:
'Size bir tılsım, bir ders getirdim. Bunu okusanız, o helvayı yemezseniz, o darağacından kurtulursunuz. Bu tılsımla o emsalsiz ikramiye biletini alırsınız. İşte, bu darağacında, zaten gözünüzle görüyorsunuz ki, bal yiyenler oraya giriyorlar ve oraya girinceye kadar o helvanın zehirinden dehşetli karın sancısı çekiyorlar. Ve o büyük ikramiye biletini alanlar çendan görünmüyorlar ve zahiren onlar da o darağacına çıktıkları görünüyor. Fakat onlar asılmadıklarını, belki oradan kolayca ikramiye dairesine girmek için basamak yaptıklarını, milyonlar şahitler var, haber veriyorlar. İşte, pencerelerden bakınız. En büyük memurlar ve bu işle alâkadar büyük zatlar yüksek sesle ilân ediyorlar ve haber veriyorlar ki, o darağacına gidenleri aynelyakin gözünüzle gördüğünüz gibi, bu ikramiye biletini tılsımcılar aldıklarını hiç şek ve şüphesiz, gündüz gibi kat'î biliniz.' dedi."(1)
Piyango bileti, burada iman ve amel karşılığında ihsan edilen ebedî cennet hayatını temsil ediyor. Darağacı kabir, insanların onda asılması ise ölümdür.
Hakikat bu olduğuna göre, piyango kelimesini, cennetin amel ile kazanılamayacağı, ilahî bir ihsan olduğu şeklinde anlamamız gerekir. Yani, piyango bileti alan bir kimseye büyük meblağda bir ikramiye çıktığında, “Ben bu parayı bilet almakla kazandım.” diyemez. Bilet alma gibi cüz’î bir fiil, o kadar servetin kazanılmasına kâfi gelmeyeceğinden, bu servet bir piyango ikramiyesi olarak düşünülecektir. Bizim bütün ibadetlerimiz de cennetteki ebedî saadeti elde etme noktasında bir bilet alma gibidir.
Buna göre, burada geçen “piyango” kelimesini, bir şans oyunu olarak anlamamız hakikatle bağdaşmaz. Bir kısım insanlar cennete şans eseri olarak girmeyecekleri gibi, bir kısmı da yine o ebedî saadeti şans eseri kaybedecek değillerdir.
İman ve salih amel cenneti, küfür ve isyan da cehennemi netice verir. Ancak, arz ettiğimiz gibi, yapılan ibadetlere karşılık cennetin ihsan edilmesi piyango ile servet kazanmaya benzer. O ibadetler cennet için kâfi değildir. Üstad'ın da ifade ettiği gibi “Cennete girmek mahz-ı fazıldır.” yani sadece İlahî bir ihsan ve lütuftur.
Mü’min için kabir, darağacı değil, ebedî saadetin başlangıcı, nuraniyetli âlemlerin kapısı, cennetin intizar salonu ve ilk adımıdır.
Büyük ikramiye ise, insanın mahşer meydanında aldığı berat senedidir, yani amel defterinin sağdan verilmesine kinayedir, bundan daha büyük bir ikramiye düşünülemez.
Sualde geçen, “saadet-i sermediyenin bileti ve vesîkası olan imân” ifadesiyle açıkça ortaya konduğu gibi cennete girmenin bileti, vesikası, vesilesi “iman”dır. Daha sonra, bu bilet için "mukadderat-ı beşer piyangosu" denilmiştir. Bunun saadet-i ebediye hazinesinin bileti olduğunu, bunu da bütün peygamberlerin, evliya ve asfiyanın haber verdikleri belirtilmiştir. Bu ilahî elçilerin ve hak dostlarının hepsinin ittifak ettikleri nokta, cennete ancak iman edenlerin girebilecekleri, cennetteki mertebelerin ise salih amele göre tahakkuk edeceğidir.
(1) bk. Sözler, On Üçüncü Söz, İkinci Makam.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
üstad neden piyango dairesi diyor çünkü piyango dairesinde paranın çıkıp çıkmayacağı bellli değil ve çıkma ihtimali az olan bir daire ama allahın izniyle amelin güzel olması durumunda kazanma ihtimali yüksek
Buradaki "piyango dairesi" teşbihini ve Üstad'ın bu kelimeyi seçme sebebini birkaç temel noktada değerlendirmek gerekir:
Piyango Teşbihinin Seçilme Sebebi
Mümin Olmayan veya Gafletteki İnsanın Bakış Açısını Yansıtmak: Üstad orada hakikati anlatırken, meseleye tamamen dışarıdan veya inkârcı/şüpheci bir insanın mantığıyla bakar. İnanmayan ya da gaflette olan bir insan için ölümden sonrası kesin bir gerçek değil, en iyi ihtimalle "ya varsa" denilen bir belirsizliktir. Üstad, karşısındaki muhatabı kendi mantık kalıbıyla vurmak için onların bakışındaki o "ihtimal" kavramını alır ve bunu dünyevi bir piyango çekilişine benzetir.
Kazanç ve Kaybın Büyüklüğünü Vurgulamak (Risk Analizi): Bir piyangoda bilet almazsanız kazanma şansınız sıfırdır. Piyango dairesi teşbihi, "Burada ödül o kadar devasa ve kayıp o kadar korkunç ki, en küçük bir ihtimal dahi olsa bu bileti almamak (yani ameli ve imanı korumamak) akıl kârı değildir" mantığını vurgulamak için kullanılır.
Dünya Hayatının Geçiciliği ile Piyangonun Bilet Bedelini Kıyaslamak: Piyango bileti için ödenen küçük meblağ (dünyadaki kısa ömür, ibadetler, nefsin arzularından fedakârlık), kazanılacak olan sonsuz saadet (cennet) yanında bir hiçtir.
İman ve Amel Açısından Aradaki Fark
Gençlik Rehberi'ndeki bu temsilde piyango kelimesinin seçilmesi, haşrin veya cennetin "tesadüfi" olduğunu göstermez. Aksine, akl-ı selim ile mantık yürütmeyi sağlamak içindir:
Sıradan Piyango: Kazanma ihtimali milyonda birdir, şansa bağlıdır ve garanti değildir.
Ahiret Piyangosu (Temsili): Allah'ın vaadi haktır. Salih amel ve doğru iman ile bu çekilişe giren bir insan için kazanma ihtimali —Allah'ın rahmeti ve izniyle— neredeyse kesindir. Çünkü Allah sözünden dönmez.
Özetle; Üstad orada "Cennet bir şans oyunudur" demek istemiyor. Aksine, ölümün arkasındaki o büyük akıbeti hiçe sayan gafillere: "Yüzde bir ihtimalle bile kazanılacak bir piyango için bütün malını veren sen, yüzde yüz gerçek olan ve inansan da inanmasan da önüne çıkacak olan ahiret piyangosu (ebedi saadet/azap) için neden hiç hazırlık yapmıyorsun?" diyerek mantıksal bir kıyas sunuyor.
Tılsımcilar derken neyi kasdediyor izah edermisiniz
Bu ifadede "tılsımcılar" tabiriyle kastedilen, kâinattakî mucizeli ve hikmetli icraatların arkasındaki ilâhî sanatı, esmâ-i ilâhiyenin (Allah'ın isimlerinin) tecellilerini ve kâinatın hakiki mânâsını okuyup bilen hakiki âlimler, mürşidler, peygamberler ve ehl-i hakîkattir.
Metnin bağlamını ve bu benzetmenin sebeplerini daha iyi anlamak için şu noktaları dikkate almak gerekir:
Kâinatın Bir Saray Olması: Metinde kâinat muazzam bir saraya, insan ise bu saraya misafir olarak gönderilen bir yolcuya benzetilir. Bu yolculukta insanın önünde iki yol vardır: Biri ebedi saadete ve büyük ikramiyelere ulaştıran iman ve ibadet yolu; diğeri ise idam-ı ebedi (hiçlik ve yokluk) tehlikesi barındıran dalalet yoludur.
Tılsım Kelimesinin Mânâsı: Tasavvufi ve manevi literatürde "tılsım", gizli ve hayret verici sırları çözen, kapalı kapıları açan anahtar veya şifre manasında kullanılır. Kâinat da insan aklı için ilk başta çözülmesi zor, ölümle her şeyin yok olduğu zannedilen korkunç bir "darağacı" gibi görünebilir.
Tılsımcıların Rolü: İşte bu noktada peygamberler ve ehl-i hakîkat olan zatlar devreye girer. Onlar, kâinattaki ölüm ve zeval gibi korkunç görünen hallerin aslında yokluk olmadığını, aksine ebedi bir âleme açılan terhis tezkeresi ve vazife değişimi olduğunu haber verirler. Kâinatın bu sırrını (tılsımını) çözüp insanlara ölümün hakikatinin bir yok oluş değil, saadet biletini almak olduğunu gösterdikleri için onlara mecazi olarak "tılsımcılar" denilmiştir.
Özetle bu ifade, kâinatın ve ölümün arkasındaki ilâhî sırrı çözerek insanlara teselli veren, ebedi mutluluk müjdesini (ikramiye biletini) haber veren manevi rehberleri ve peygamberleri nitelendirmektedir.