"Muhal" ve "Mümteni" ne demektir? Farkını izah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
Aklî ve mantıkî kavramlardan olan “Muhal” ve “Mümtenî” kelimeleri Risale-i Nur’da sıkça geçer ve özellikle akıl yürütmede, imkân ve imkânsızlıklar arasında farkı anlamamızda çok mühimdir.
Muhal; zâtında imkânsız, yani mantık açısından zıtlık içeren durumlardır. Aynı şeyin aynı anda hem kendisi hem zıddı olması gibi. Üstadımız "İnkılâb-ı hakâik, ittifaken muhaldir ve inkılâb-ı hakâik içinde muhal-ender muhal, bir zıddın kendi zıddına inkılâbıdır." (10. Söz) diyerek muhal kavramının manasını ortaya koymuş oluyor.
Mesela;
Bir dairenin köşeli olması.
Bir cismin aynı anda hem hareketli hem durağan olması.
“Hem var hem yok olmak” aynı anda, bu aklen muhaldir.
Bir taşın hem yerde olup hem havada durması aynı anda mümkün mü? Değil.
Allah’ın “kudretiyle” bir başka Allah yaratması gibi düşünceler de muhaldir; çünkü “Vacibü’l-Vücud” olanın eşi yoktur.
Risale-i Nur’da geçen “muhal” kelimesi genellikle bu tarz zatî imkânsızlıkları ifade eder. Meselâ: “Cemâl-i İlâhînin inkârı muhaldir.”
Mümtenî ise; mantıksal olarak mümkün olan fakat bir şartın yokluğundan dolayı gerçekleşmesi imkânsız hale gelen bir durumu ifade eder. Bu, daha çok vuku bulması mümkün ama dış şartlardan dolayı gerçekleşmeyen şeyler için kullanılır.
Mesela;
Güneş doğmadan gölgelerin oluşması mümkündür mü? Evet, ışık varsa olur. Ama ışık kaynağı yoksa, gölge oluşması mümtenî olur.
Bir Peygamber gelmesi mümkündür, ama Allah’ın takdir etmemesi halinde bu vuku bulmaz; vuku bulması mümtenî hâle gelir.
Yağmurun yağması mümkündür ama çölün ortasında, bulut yoksa o an yağmur yağması mümtenîdir.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü