"Lafız ve nazım sanatça cazibedar olsa, nazarı kendiyle meşgul eder. Nazarı manadan çevirmemek için, perişan olması daha iyidir." Ne demektir, izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

Bu ifade, İslam belagatı (hitabet ve güzel konuşma sanatı) ve edebiyat felsefesi açısından çok derin bir hakikate işaret eder. Burada verilmek istenen temel mesaj şudur: Asıl olan manadır; lafız (kelimeler) ve nazım (diziliş / üslup) ise sadece o manayı taşıyan birer kaptır.

Şiir veya söz sanatlarında dış görünüş, kafiye, ölçü ve edebi sanatlar (lafız ve nazım) aşırı derecede parlak, süslü ve dikkat çekici olursa, insan zihni ister istemez o süslü kelimelere ve ses uyumuna takılır. Bu durum, sözün içindeki derin ve hakiki mananın gözden kaçmasına sebep olur.

Bunu daha iyi anlamak için şu noktalara dikkat edebiliriz:

Zarf Değil, Mazruf: Önemli olan zarf (mektubun zarfı) değil, mazruftur (içindeki mektuptur). Eğer zarf elmaslarla, altınlarla süslenirse, insan mektubu okumayı unutup zarfı seyretmeye dalar.

Perişan Olmasının Güzelliği: "Perişan olması daha iyidir." ifadesi, lafızların ve cümle dizilişinin kusurlu ya da değersiz olması demek değildir. Aksine, lafzın kendi adına iddialı olmaktan vazgeçip şeffaflaşması, âdeta görünmez kalarak arkasındaki ilahi ve hakiki manayı doğrudan doğruya kalbe akıtması demektir. Sanat kaygısından uzak, doğal ve samimi bir akış kastedilir.

Kur'an'ın Üslubu: Bu ölçü, aynı zamanda Kur'an-ı Kerim'in üslubunun da bir sırrıdır. Kur'an ayetleri insanı hayalperest bir edebiyat dünyasına değil, doğrudan doğruya hakikatin kendisine, tefekküre ve imana yönlendirir.

Kısacası; hakikat o kadar güzel ve değerlidir ki, onu süslemek için yapay bir çabaya gerek yoktur. Sözün dış güzelliği, iç güzelliğini gölgelememelidir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü