"Temasül tezadın sebebidir. Tenasüp tesanüdün esasıdır. Sıgar-ı nefis tekebbürün menbaıdır. Zaaf gururun madenidir. Acz muhalefetin menşeidir. Merak ilmin hocasıdır." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Temasül tezadın sebebidir." Temasül, birbirine benzemek, birbirine müsavi ve müşabih olmak demektir ki, makam ve kabiliyetleri birbirine yakın veya denk olan insanlar birbiri ile ahenk içinde olamaz, birbirine zıt hareket ederler. Mesela, bir yerde rütbesi aynı olan on asker bulunsa, orada ihtilaf vuku bulabilir, bir ahenk ve disiplin kurulamayabilir. Çünkü makamları temasül içinde olduğu için, birbirine hükmedemeyeceklerinden zıt hareket edebilirler.

"Tenasüb tesanüdün esasıdır." Mizaç ve meşrepleri ya da fikirleri birbirine uygun ve mütenasip insanlar dayanışma içinde olurlarken, mizaç ve meşrebi muhalif olanlar ihtilaf ve niza’ içinde olurlar. Buna çoklukla şahid olmaktayız. Evet, dayanışma, yardımlaşma ve kucaklaşma uyum ve ahenkten çıkar.

"Sığar-ı nefis tekebbürün menbaıdır." Sığar, zelil ve hakir olma hâli, küçüklük ve kıymetsizlik gibi mânalara geliyor. Sığar olan, yani terbiye edilmemiş nefisten kibir ve gurur gibi manevi hastalıklar sudur eder. Nasıl ki temiz olmayan mikroplu bir ortam hastalık üretmeye müsait ise, ıslah olmamış ve terbiye edilmemiş bir nefis de kibir gibi manevi hastalıklara müptela olur. Nefis mikrop yuvası, her türlü kötülüğün, çirkin işlerin ve manevi hastalıkların menbaı kaynağı hükmündedir. Bu yüzden nefsi iman, ibadet ve takva ile terbiye ve ıslah etmek lazımdır.

"Zaaf gururun madenidir." Zayıf ve güçsüz bir adam, bunu gurur perdesi ile örtmeye çalışır. Kuvvetli ve güçlü bir adam ise gurur perdesine muhtaç değildir. Yani kim gurur ve kibre tenezzül ediyor ise, o kimse gayet zavallı biri demektir ki, bu noksanlıklarını gurur ile örtmeye çalışıyor. Bir mezarlıktan geçen veya gece karanlıkta yürüyen birisi korkusundan nasıl ıslık çalıyor ise, gayet zayıf ve zavallı bir adam da korkusu ve zaafı yüzünden gurur türküsüne asılıyor.

"Acz muhalefetin menşeidir." Aciz adam elinden bir şey gelmediği için sadece kuru muhalefet yapar. Kuvvetli adam ise muhalefet değil, icraat yapar. Yani kuvvetli birisi ortada bir haksızlık varsa, ona sadece fikrî bir muhalefet yapmaz, onu kuvveti ile düzeltir ya da düzeltmek için mücadele eder. Ama zayıf ve aciz adam, sadece ağlar, sızlar ve ortalığı velveleye verir.

"Merak ilmin hocasıdır." İnsandaki merak duygusu, insanı öğrenmeye ve talime teşvik eder. Bu da ilme ve âlim olmaya bir muharrik ve müşevviktir. Merakı olmayan birisi âlim olamaz.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü