"Rabbin melaikeye hitaben 'Ben yerde bir halifeyi yaratacağım.' dedi." Âdem aleyhisselâm cennette yaratılmadı mı?

Değerli Kardeşimiz;

Bakara Suresi 30. ayetinde geçen "Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım" ifadesi ile Hz. Âdem (as)’in cennette yaratılması veya orada bulunması arasındaki ilişki, İslam alimleri ve müfessirler tarafından genişçe izah edilmiştir. Bu konuyu Risale-i Nur perspektifini de dahil ederek birkaç temel maddede açıklayabiliriz:

• "Yaratacağım" Emri ve Nihai Hedef

Ayette geçen "yeryüzünde bir halife yaratacağım" ifadesi, insanın yaratılış gayesini ve nihai görev yerini belirtir. Yani insanın tasarım olarak yeryüzünün şartlarına uygun, orayı imar edecek ve orada Allah’ın isimlerini yansıtacak bir potansiyele sahip olduğunu ifade eder. Bir mühendisin "Şehir merkezine bir bina yapacağım" deyip, parçalarını fabrikada hazırlaması gibi; Hz. Âdem de yeryüzü için tasarlanmış, ancak imtihanın başlangıcı için geçici bir süre cennette iskân edilmiştir.

• Cennetin Mahiyeti: Dünyevi mi Semavi mi?

İslam alimleri arasında bu konuda iki ana görüş vardır:

Cumhurun Görüşü (Çoğunluk): Hz. Âdem’in bulunduğu cennet, ebedi mükâfat yeri olan ahiret cennetidir. Ancak buradaki ikamet, bir yerleşme değil, bir hazırlık ve imtihan sürecidir.

Bazı Alimlerin Görüşü: Bu cennetin, yeryüzünde yüksek, çiçekli ve çok güzel bir bahçe -Arapça'da 'cennet' bahçe demektir- olduğunu savunurlar. Ancak Kur'an'daki tasvirler genellikle semavi bir makamı işaret eder.

• İşaratü'l-İ'caz ve Risale-i Nur Penceresi

Bediüzzaman Said Nursi, sorduğunuz metnin devamında ve diğer eserlerinde bu durumu harika bir nükte ile açıklar:

İstidadın İnkişafı: İnsan yeryüzü için yaratılmıştır, ancak cennette bulunması, insanın asıl vatanının neresi olduğunu ona göstermek ve oraya karşı bir iştiyak uyandırmak içindir.

Talim-i Esma: Hz. Âdem'e (as) bütün isimler öğretilmiştir. Bu eğitim, onun yeryüzündeki halifelik görevini yerine getirebilmesi için gerekli olan donanımdır.

Kader ve Hikmet: Allah, insanın yeryüzüne ineceğini ezelden bildiği halde, bu inişi yasak ağaç hadisesi gibi bir sebebe bağlamıştır. Eğer Hz. Âdem (as) doğrudan dünyada başlasaydı, insanın mahiyetindeki terakki ve tedenni potansiyeli bu kadar net ortaya çıkmayabilirdi.

• Halifelik Makamı

"Halife" kelimesi, birinin yerine geçen veya onun adına iş gören demektir. Bu makam, yeryüzündeki tasarrufu, adaleti ve imarı gerektirir. Dolayısıyla ayet, insanın memuriyet yerini ilan etmektedir. Cennet süreci ise bu büyük memuriyete başlamadan önceki bir staj dönemi gibidir.

Özetle ayet, insanın yaratılış projesinin amacını -yeryüzü halifeliği- söylerken; hadisler ve diğer ayetler bu projenin başlangıç noktasını -cennet- haber verir. Aralarında bir çelişki değil, bir süreç münasebeti vardır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü