"Şu sual sahibi, hakikî kemâli bilmiyor, yalnız nisbî bir kemâl zannediyor..." Hakikî kemâl ile nisbî kemâlin farkına da değinerek devamıyla izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Şu sual sahibi, hakikî kemâli bilmiyor, yalnız nisbî bir kemâl zannediyor. Halbuki, gayra bakan ve gayra nisbeten hasıl olan meziyetler, faziletler, tefevvuklar hakikî değiller; nisbîdirler, zayıftırlar. Eğer gayr nazardan sakıt olsalar, onlar da sukut ederler."

"Meselâ, sıcaklığın nisbî lezzeti ve fazileti, soğuğun tesiriyledir. Yemeğin nisbî lezzeti, açlık eleminin tesiriyledir. Onlar gitse, bunlar da azalır."

"Halbuki, hakikî lezzet ve muhabbet ve kemâl ve fazilet odur ki, gayrın tasavvuruna bina edilmesin, zâtında bulunsun ve bizzat bir hakikat-i mukarrere olsun."(1)

Hakikî kemâl başkalarına göre olmayıp zâtında mevcut olan kemâl demektir. Dersin devamında bu konuda yirmiye yakın örnek veriliyor. Bunlardan sadece birisi olan “hüsn-ü basar”ı yani görmenin güzelliğini örnek alarak konuşalım:

Bir insanın görme duygusuna sahip olması onun için bir güzellik ve bir kemâldir. Bu kemâl zâtî bir kemâldir. Başkaların görüp görmemesi bu kemâli ne artırır, ne noksan eder.

Başkasına nisbetle mevcut olan kemâller hakikî kemâl değillerdir. Üstadımızın beyan ettiği gibi, “Eğer gayr nazardan sakıt olsalar, onlar da sukut ederler.”

Buna dair iki misal veriliyor. Birisi üzerinde kısaca duralım:

“Sıcaklığın nisbî lezzeti ve fazileti, soğuğun tesiriyledir.”

Sıcaklıktan alınan lezzet nisbîdir. Hava ne kadar soğuk olursa, sıcaklık da o kadar fazla sevilir. Hakikî lezzetler böyle değildir, onun zıddı hiç olmasa da lezzeti ne ise odur, onda bir değişme söz konusu olmaz.

"Halbuki, hakikî lezzet ve muhabbet ve kemâl ve fazilet odur ki, gayrın tasavvuruna bina edilmesin, zâtında bulunsun ve bizzat bir hakikat-i mukarrere olsun."

Gerçek lezzet zıddı ile bilinen lezzet değil, bizatihi lezzet olan lezzettir. Yani bir şey hiçbir zıddı olmadığı hâlde leziz olabiliyor ise, o şey hakiki lezzet oluyor. Ama bir zıt ya da başka bir lezzet ile anlaşalıyor ise, o lezzet eksik ve noksan lezzettir.

Mesela, sıcaklık nimeti soğukluk ile anlaşılır, yani sıcaklığın kıymetini soğukluk belirler; öyle ise sıcaklık bizatihi bir lezzet değil soğukluk ile kaim olan bir lezzettir.

Allah’ın sonsuz kemali, sonsuz cemali, sonsuz fazileti bizatihi kemal, cemal ve faziletlerdendir; yani başka bir şeyin yardımı ya da kıyası ile anlaşılan güzellikler sınıfından değildir. Sıcak soğuk ile anlaşılır, ama Allah’ın cemalinin anlaşılması için başka bir araç başka bir kıyas başka bir tasavvur gerekmiyor. Çünkü ilahi güzellik öyle parlak ki kendini bizzat gösterir, yani başka aracıların araya girmesine ihtiyaç kalmaz...

(1) bk. Sözler, Otuz İkinci Söz, İkinci Mevkıf.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...