Block title
Block content

Tabiat Risalesi'nde geçen "teşekkele binefsihi" ifadesini genişçe açıklayıp örnekler verir misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Ey insan! Bil ki, insanların ağzından çıkan ve dinsizliği işmam eden dehşetli kelimeler var; ehl-i iman bilmeyerek istimal ediyorlar. Mühimlerinden üç tanesini beyan edeceğiz."

"Birincisi: Evcedethu'l-esbab, yani, 'Esbab bu şeyi icad ediyor.'"

"İkincisi: Teşekkele binefsihî, yani, 'Kendi kendine teşekkül ediyor, oluyor, bitiyor.'"

"Üçüncüsü: İktezathu't-tabiat, yani, 'Tabiîdir, tabiat iktiza edip icad ediyor.'"(1)

Üstad Hazretleri  bu risalede  küfür ve şirkin temelini oluşturan üç önemli fikri alıp, bunların aklen imkansız ve muhal olduğunu ispat ediyor. Zaten diğer bütün inkar fikirleri de bu üç fikir temeline dayanıyor.

Bunlardan birisi "Her şeyin icad edicisi ve yaratıcısı sebepler." diyenlerdir. Felsefede bu fikre "Determinizm" deniyor. Yani her şey sebep sonuç ilişkisi ile izah edilir. Üstad Hazretleri bu fikrin esasız ve bozuk olduğunu bu risalede  kati olarak ispat ediyor.

İkinci düşünce ise, "Her şey tesadüfen, kendi kendine oluşuyor." fikridir. Bu fikrin batıllığı ve aklen mümkün olmaması çok zahirdir. Üstad Hazretleri bu fikri de kati bir şekilde çürütüyor. Bir çiçeğin tesadüfen veya kendiliğinden  oluşması ebedi ve ezeli olarak imkansızdır. Zira çiçek üstünde fail ve sanatkarına işaret eden sayısız nakış ve işlemeler vardır. Bütün bu nakış ve işlemeler kendiliğinden tesadüfen ortaya çıktı demek, bir uçağın mühendis ve usta olmadan kendiliğinden oluştu demek ile aynıdır. Basit bir fiil bile failsiz olmadığına göre, çiçek ya da ona benzer sanatların kendiliğinden failsiz bir şekilde vücut bulması mümkün değildir. 

Üçüncü fikir ise, "Her şeyin yaratıcısı ve icad edeni tabiattır." diyenlerdir. Tabiat dedikleri  ise kainattaki külli unsurların birleşmesinden hasıl olan zihni ve hayali bir kurgudur. Yani insan zihninin ürettiği, hakikati olmayan muhayyel bir şeydir. Bu muhayyel şey zamanla müşahhaslaşarak ilahlaştırılmıştır. Günümüzde maddeci felsefenin savunduğu en son ve en geniş fikir, bu tabiat fikridir.

(1) bk. Lem'alar, Yirmi Üçüncü Lem'a (Tabiat Risalesi)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...