"Vahdetü'l-vücudun meşrebi Cenab-ı Hak hesabına kainatı adeta inkar etmek iken, avama girdikçe gafil avamlara, hususan maddiyyun fikriyle alude olan fikirlere girdikçe kainat ve maddiyat hesabına uluhiyeti inkar yoluna gider." ifadesini açıklar mısınız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Maddeperver hükemâ ve zaîfü'l-itikad ehl-i nazarın vahdetü'l-vücudu ile evliyanın vahdetü'l-vücudu, tamamen birbirinin zıddıdır. Beş cihetten fark vardır:"

"Birincisi: Muhakkikîn-i sofiye, Vâcibü'l-Vücuda o kadar hasr-ı nazar etmiş ve müstağrak olmuş ve ehemmiyet vermişler ki, onun hesabına kâinatın vücudunu inkâr etmişler. Hükemâ ve zaîfü'l-itikad olanlar, maddeye o kadar hasr-ı nazar etmişler ve müstağrak olmuşlar ki, fehm-i ulûhiyetten uzaklaştılar. Ve o derece maddeye kıymet verdiler ki, herşeyi maddede görmek, hattâ ulûhiyeti onda mezcetmek, hattâ kâinat hesabına ulûhiyetten istiğnâ etmek derecede tarik-i müteassifeye girmişlerdir."(1)

Vahdet-i Vücud mesleği “La Mevcuda illa hu” diyor. Yani Allah’ın varlığından başka bir varlık yoktur, diyerek bütün mevcudatın ve masivanın varlığını inkar ediyorlar. Bunun sebebi ise sadece ve sadece Allah’ı düşünüp onun huzurunu kazanmaktır. Şayet diğer varlıkları ve vücutları kabul etseler, o zaman varlık ikilik kazanıp Allah’ın varlığına odaklanmayı ve ona hasr-ı nazar etme zorlaştıracak ve huzuru bozacaktır. Bu sebeple Allah için diğer varlıkları inkar ediyorlar.

Bir de Allah’ın varlığına bedel madde ve masivanın varlığını esas alıp, vahdet-i vücuttan dem vuranlar var. Bunların görüşüne göre varlık maddenin lehine tek ve yektadır, yani varlık şu maddi alemden ibarettir, deyip Allah’ın ezeli ve ebedi varlığını inkar ediyorlar. Felsefede buna panteizm ya da monizm deniliyor.

Bu zamanda maddecilik sevgisi ziyadesi ile inkişaf ettiği için, vahdet-i vücuttan dem vurmak çok riskli ve tehlikelidir. Maddeye müptela olmuş birisinin varlığı teklemesi ve bir görmesi ancak madde lehine olur. Yani kainat için Allah’ı feda eder demektir. Üstad Hazretleri bu cümlede hakiki vahdet-i vücut ile maddeci vahdet-i vücudu ayırt ediyor ve aralarındaki farka işaret ediyor.

Burada zararlı ve kusurlu olan vahdet-i vücut mesleği değil, maddeci felsefesinin terbiyesi ile yetişmiş zamane insanlarının bu mesleği ve inceliklerini yeterince algılamamalarından çıkacak risk ve mahzurlara işaret ediliyor. Yani bu zaman insanları İbn-i Arabi'nin o ince ve yüksek mesleğini anlamaktan çok uzaktırlar. Bu kitaplardan ve bu meslekten bahis, bu zaman insanına faydadan çok zarar vereceği için, bu asrın hekimi olan Üstad Hazretleri bu kitapları bu zamanda okumayı sakıncalı buluyor ve temkinli davranmaya davet ediyor.

Özet olarak, kalbinde madde sevgisi kronik hale gelmiş zamane insanlarının İbn-i Arabi’nin mesleğinden dem vurmaları ve onunla meşgul olmaları ve onu tatbike çalışmaları büyük bir risk ve tehlikedir.

(1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Nokta.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...