"Belâgatın ukde-i hayatiyesi, tâbir-i diğerle beyanın felsefesi veyahut şiirin hikmeti ise, hariciyatın nevâmisi ve mekayisini temessül etmektir." cümlesini izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Belâgatın ukde-i hayatiyesi, tâbir-i diğerle beyanın felsefesi veyahut şiirin hikmeti ise, hariciyatın nevâmisi ve mekayisini temessül etmektir. Şöyle:"

"Hakâik-ı hâriciyedeki kanunları kıyas-ı temsilî cihetiyle ve deveran tarikiyle ve vehmin tasarrufuyla şairane olan mâneviyat ve ahvalde yerleştirmektir. Demek âyine gibi hariçten in’ikâs eden hakikatin şualarını temessül eder. Güya kendi san’at-ı hayaliyesiyle ve nakş-ı kelâmîsiyle hilkat ve tabiatı taklit ve muhâkât eder."(1)

Örneğin bir çiçek üzerine tasvir yapılırken, çiçeğin gerçekliği ve hariçteki nesnel durumuna uygun bir tasvir yapmak gerekiyor. Şayet yapılan tasvir çiçeğin nesnelliği ile bağdaşmıyorsa, bu tasvir belagat açısından bozuk ve yanlış bir tasvir demektir.

Çiçeği betimleyen şiirde çiçek için üç ayaklı iki kafalı, büyük dudakları olan, iri gözleri bulanan şeklinde şiirsel anlamda çok güzel mısralar yazılsa, ama çiçeğin hariçteki gerçekliğine ve anatomisine uygun düşmeyen bilgiler kullanılsa, belagat açısından bu doğru olmaz.

Belagatin hayati esası, tasvir edilen şeyin hariçteki gerçekliği ile kelamdaki ölçülerin birebir örtüşmesi ve birbiri ile uyum içinde olmasıdır. Nesnelliği bire bir yansıtmayan kelamlar değersiz ve önemsizdir, kuru hayalden öteye geçemezler. Ayna bu konuda güzel bir temsildir. Aynaya yansıyan nesne hariçteki gerçekliğin birebir yansımasıdır, ne bir eksik ne bir fazla.

Kelam denilen şey, dışarıdaki hakikati içerideki kalbe selametle, abartısız bir şekilde aktaran bir araç bir vesiledir. Vesile ölçüsüz olursa, dış ile iç arasında uyumsuzluklar baş gösterir ve kalp katılaşır.

Risale-i Nur belagat açısından kainattaki nesnel hakikatleri insanın zihin ve kalp dünyasına aktaran mükemmel bir ayna muhteşem bir fotoğraf kusursuz bir adaptör gibidir. Temsil, teşbih de bu aktarımın sağlam parçaları gibidir.

(1) bk. Muhakemat, İkinci Makale, Yedinci Mesele.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...