"Bakınız, nasıl arz, küreviyetiyle beraber musattaha ve size mehd olmuştur; denizin tasallutundan kurtulmuş..." Devamıyla izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Eğer denilse: “Bakınız, nasıl arz, küreviyetiyle beraber musattaha ve size mehd olmuştur; denizin tasallutundan kurtulmuş.” Veyahut “Nasıl şems, istikrarla beraber tanzim-i maişetiniz için cereyan ediyor.” Veyahut “Nasıl binler seneyle uzak olan şems, ayn-ı hamiede gurub ediyor.” Maânî-i âyât kinayetten sarahate çıkmış oluyor. Evet, şu garabet noktaları, belâgat nükteleridir.(1)

“Bakınız, nasıl arz, küreviyetiyle beraber musattaha (düzlettirilmiş) ve size mehd (yayılmış) olmuştur; denizin tasallutundan kurtulmuş.”

Dünya, yuvarlak olmasına rağmen, sanki düz bir alanmış gibi insanların hayatına uygun bir vaziyete getirilmiş. Ayrıca dünyanın dörtte üçü deniz olmasına rağmen, insanların yaşam alanı olan karalar istila olmasın diye dağlar ile çevrelenerek koruma altına alınmıştır. Yani düşünen insan için âyetlerin belagat kıvrımlarında çok ince mana ve nükteler dürülüp konulmuş.

"Veyahut 'Nasıl şems, istikrarla beraber tanzim-i maişetiniz için cereyan ediyor.'"

Güneş belli bir yörünge üzerinde dönüp durmakta iken, insanlığın geçimi için de ayrıca bir hassasiyet ile hareket etmektedir. Yani koca güneş sistemi zerre kadar cirmi olan insanın hayatına hizmetçi kılınmış.

"Veyahut 'Nasıl binler seneyle uzak olan şems, ayn-ı hamie de gurub ediyor.'"

Ayn-ı hamie: Hararetli, çamurlu, volkanlı, alevli, dumanlı göz, ocak, pınar ya da kaynak demektir.

Güneş dünyamızdan çok uzak ve büyük olmasına rağmen, deniz üzerinde batarken, sanki küçük bir çamurlu ve dumanlı bir göz gibi duruyor. Bu gözlem Zülkarneyn Hazretlerinin bir gözlemidir ve âyette bu şekilde tasvir edilmektedir ki bu âyette de çok ince nükteler belagat ile ifade edilmiştir.

"Maânî-i âyât kinayetten sarahate çıkmış oluyor. Evet, şu garabet noktaları, belâgat nükteleridir."

Ayette kinaye ve teşbih kullanılmış, ama ifade o kadar latif ve muhkem ki âdeta ehli için sarih bir dereceye çıkmış. Az bir cümle ile kitaplar dolusu manayı insanlığa hediye etmiş.

(1) bk. Muhakemat, Birinci Makale (Unsuru'l-Hakikat), Yedinci Mesele.

İlgili ders videosu için tıklayınız:
- Prof. Dr. Şadi Eren, Muhakemat Dersleri (22. Bölüm).

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...