Block title
Block content

"Evet, cereyan hakikî ve zâtî olduğu gibi a’razî ve hissî de olabilir." cümlesini izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Salisen: Şemsin müstakarrı denilen tahtırevanıyla ve seyyarat denilen asakir-i seyyaresiyle göçüp sahrâ-yı âlemde seyr ü seferi, mukteza-yı hikmet görünüyor. Zira kudret-i İlâhiye her şeyi hayy ve müteharrik kılmıştır ve sükûn-u mutlakla hiçbir şeyi mahkûm etmemiştir. Mevtin biraderi ve ademin ammizadesi olan atâlet-i mutlakla, rahmeti bırakmamış ki kaydedilsin. Öyleyse, şems de hürdür. Kanun-u İlâhiye itaat etmek şartıyla serbesttir, gezebilir. Fakat başkasının hürriyetini bozmamak gerektir ve şarttır. Evet, şems, emr-i İlâhîye temessül eden ve her bir hareketini meşiet-i İlâhiyeye tatbik eden bir çöl paşasıdır."

"Evet, cereyan hakikî ve zâtî olduğu gibi a’razî ve hissî de olabilir. Nasıl hakikîdir, öyle de mecazîdir. Bu mecazın menarı  تَجْرِى  ["Akıp gider..." (Yâsin, 36/38).]dir. Üslûbun ukde-i hayatiyesine telvih eden lâfız  لِمُسْتَقَرٍّ  ["Yörüngesinde..." (Yâsin, 36/38).]dir."(1) 

Burada "cereyan" gezmek, dolaşmak, hareket ve seyahat etmek anlamlarına gelip, genelde şuur sahibi canlılar için kullanılmaktadır. Şayet cereyan ifadesi şuur sahibi olmayan cansız varlıklar için kullanılırsa mecazi ve arizi oluyor, şuurlu ve canlı varlıklar için kullanılırsa hakiki ve zati oluyor.

Güneşin hem kendi etrafında hem de belli bir yörünge etrafında cereyan ve seyahat etmesi mecazi ve arizi olurken, bir insanın cereyan ve seyahat etmesi ise hakiki ve zati oluyor.

Son paragrafda güneşin kendi yörüngesinde akıp gitmesindeki mecazi incelikler tahlil edilmiş oluyor.   

(1) bk. Muhakemat, Birinci Makale, Sekizinci Mesele.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...