"Cenâb-ı Hakk'ın halk ve icad fiilinde vasıtanın bulunmadığına, kelâm ve hitabında vasıtaların bulunduğuna" ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

ى Burada ى mütekellim-i vahde ile, وَاِذْ قُلْنَا da mütekellim-i maalgayr zamirinin zikirlerinden şöyle bir işaret çıkıyor ki: Cenâb-ı Hakk'ın halk ve icad fiilinde vasıtanın bulunmadığına, kelâm ve hitabında vasıtaların bulunduğuna işarettir. Bu nükteye delâlet eden başka âyetler de vardır. Ezcümle, اِنَّاۤ اَنْزَلْنَا اِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا اَرٰيكَ اللّٰهُ âyet-i kerimesinde azamete delâlet eden نَا zamîr-i cem’î, vahiyde vasıtanın bulunduğuna işaret olduğu gibi, بِمَاۤ اَرٰيكَ اللّٰهُ de müfred hükmünde olan Lâfza-i Celâl, mânâları ilham etmekte vasıtanın bulunmadığına işarettir." (İşârâtü'l-İ'câz, Bakara Suresi 30. Ayet Tefsiri)

Cenab-ı Hakk’ın kelâm ve hitabında vasıtaların bulunması, bizim anladığımız manada bir icad ve yaratma değil, sadece izzet ve azametini ilan etmek noktasından bir vesiledirler.

Mesela, Cebrail (as)’ın vahye vasıta olması, vahiy fiilinin şeriki olduğu manasına gelmiyor. Buradaki vasıtalık haşmet ve azamete vesile olmaktır. Nasıl padişah haşmet ve azametini göstermek maksadı ile bir memur ve vezir araya koyuyor ise, tabirde hata olmasın, Allah da azamet ve haşmetini ilan etmek gayesi ile vahyi melekler vasıtası ile gönderiyor.

Cebrail (as)’in hareket etmesini ve nefes almasını icad edip yaratan da Allah’tır. Allah kudretini şu kâinattan çektiği an, her şey bir anda yok olur. Ortada ne kanun kalır, ne de sebep.

Zerreden yıldızlara kadar her şey Allah’ın kudreti ile ayakta durur, vazifesini onunla ifa eder. Allah’ın kudreti olmadan hiçbir şey hareket edemez. Bu cihetten bakılırsa, her şeyin yaratanı Allah’tır. "Biz" ifadesi temsilî de olsa mahlûkatın vesile olmasına işaret ederken, "Ben" ifadesi her şeyin yaratıcısının Allah olduğuna bakıyor.

Ek bilgi için tıklayınız:
- Allah neden "biz" ifadesini kullanıyor?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü