Daire-i imkân ve mükevvenat nedir, mahiyetleri nasıldır, iç içe midirler?

Değerli Kardeşimiz;

Daire-i imkân: Varlığı ile yokluğu müsavi olan, mümkün olan bütün varlıklardır. Bu varlıkların bir kısmı yaratılıp kudret dairesine çıkmışlar, diğerleri ile Cenab-ı Hakk’ın ezelî ilminde olup, yaratılmayı beklemektedirler.

Allah’ın varlığı vacibdir, yani varlığı zatındandır, ezelî ve ebedîdir, olmaması muhaldir. Masivanın yani Allah’tan gayri her şeyin ise varlıkları mümkindir, Allah’ın icadiyledir. O’nun dilemesiyle var oldukları gibi, O dilediğinde de yok olurlar. Bunların tamamı hâdistir (sonradan var olmuşlardır) ve fanidir.

Varlığı vacib olan Allah, bu mümkinat âleminde son derece kolay tasarruf eder. Olmasını diledikleri O’nun mutlak iradesiyle ve sonsuz kudretiyle hemen var olurlar.

Eşya, farklı cihetleri sebebiyle ayrı isimlerle yâd edilirler. Mesela, Hâlık ismine ayine olmaları cihetiyle mahlûkat ismini alır. Allah’ın icad etmesi cihetiyle mevcudat olarak adlandırılırlar. Keza, olup olmamalarının müsavi olması cihetiyle de mümkinat olarak tesmiye edilirler.

İnsanın mahiyeti “sıfat ve şuun-u İlâhiyenin bir mikyası” olduğu cihetle bu konuda kendi âlemimizden bir misal verebiliriz:

Zihnimizde kurduğumuz bir cümleyi yazabiliriz de yazmayabiliriz de, her ikisi de mümkündür. Yazmaya karar verdiğimizde o şey varlık sahasına çıkar. O yazıyı silmeye karar verdiğimizde ise ortadan kaybolur.

Ezelden ebede kadar, olmuş ve olacak her şey Allah’ın ilmindedir. Hepsinin yaratılmaları mümkün olduğu gibi, yaratılmamaları da mümkündür. İşte daire-i imkândaki bu mahiyetlerden hangisinin yaratılması irade edilirse o hemen vücud sahasına çıkarılır. Kudret sonsuz, irade mutlak olduğu için bu iş son derece kolay gerçekleşir.

Mükevvenat ise; imkân dairesinde bulunan şeylerin, yoklukta bırakılmayıp varlık âlemine çıkarılmasıdır; yani yaratılıp icat edilmiş her şey mükevvenattandır. Ağaçlar, yıldızlar, çiçekler böcekler hep bu sınıftandır.

Mükevvenat, daire-i imkânın iki şubesinden varlığa çıkmış her şeydir. Daire-i imkânın diğer şubesi ise, varlığı mümkün olduğu halde, vücud sahasına çıkarılmayıp ademde bırakılan şeylerdir.

İlave bilgi için tıklayınız:

- Mec'ul nedir? Mec'uliyetin imkan ve vücub arasında olmasından ne anlamalıyız, misallerle açıklar mısınız?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü