"Dalalet ve şer ve musibetler ve masiyetler ve belalar gibi bütün çirkinliklerin esası, mayası ademdir, nefiydir." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Adem" yokluk demektir, zıddı vücuttur. Mesela, namaz kılmak vücuttur, ortaya bir fiil çıkmaktadır. Kılmamak ise ademdir, yani namaz kılmanın yoklukta kalması, vücud bulmaması demektir. Aynı şekilde, iman vücuttur, küfür ise imanın yokluğu demektir ve ademdir. Keza sıhat vücuddur, varlıktır, hastalık ise sıhhatin yok olması demektir, bu manasıyla adem sayılır. Yoksa, hastalık diye bir şey yoktur demek değildir.
Bir suali soran kimsenin bu hususta yapması gereken iki şey vardı. Birincisi bu suali sormak, ikincisi ise sormamaktı. Sormak, ilmi netice vereceği için hayırdır. Sormamaktan ise cehalet çıkar; bu ise şerdir.
Bütün hayır ve güzellikler varlık üstüne bina olmuşlardır. Varlık, bir binanın temeli gibidir, her şey onun üzerine tesis edilir. Üstad Hazretlerinin ifadesiyle;
"Evet, ekseriyet-i mutlaka ile hayır ve mehasin ve kemalat, vücuda istinad eder ve ona râci olur. Sureten menfi ve ademî de olsa, esası sübutîdir ve vücudîdir. Dalaet ve şer ve musibetler ve masiyetler ve belalar gibi bütün çirkinliklerin esası, mayası ademdir, nefiydir." (Lem'alar, On Üçüncü Lem'a, Dördüncü İşaret.)
Adem yani yokluk görünüşte var gibi dursa da hakikatte yokturlar. Mesela, küfür var olan bir şeyi kabul etmemek, hakkı örtmektir. Kabul etmemek bir iş ve bir amel değildir.
Çalışkan olmak güzel bir ahlâktır, tembellik ise şerdir; çalışmak bir fiildir, ama tembellik hareketsizliktir. Küfür de tembellik de var gibi görünürler, ama aslında yok hükmündedirler.
Günahlar ve kötülükler ademîdir. Ademî şeylerde ise vücutta olduğu gibi binlerce sebebin bir araya gelip çalışması gerekmiyor, aksine bir sebebin olmayışı ya da iptal edilişi adem için kâfi oluyor. Adem vazifesizlik ve amelsizliktir. Yapmak değil, bozmaktır, tamir değil, tahriptir; bundan dolayı da yıkımı ve zararları çok büyüktür.
Şeytanların ve kâfirlerinin tahriplerinde fail gibi zannedilmelerinin temelinde şerrin ve küfrün ademî ve kolay olması vardır. Yani onlar aslında fazla bir iş yapmıyorlar, yapılmış olan işleri vesveseleriyle bozmaya çalışıyorlar. Bozmak, yıkmak ve tahrip etmek çok kolay olduğu için de yapmak gibi telakki ediliyor. Bu bir galat-ı histir, yani yanlış düşüncedir.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
Günahlar belalar adem nasıl oluyor? Mesela kişinin alkol içmesi nasıl adem oluyor. Yada diğer günahlar şerler nasıl adem olur. Varlık sahasında gidip bir şey yapıyor ama? Tam bu kısmı örneklerle detaylı açıklar mısınız?
Bu derin mesele, İslam felsefesi ve kelamında (özellikle Risale-i Nur perspektifinde) şer ve hayır dengesini anlamak için temel bir anahtardır. "Adem" (yokluk) kavramı, burada fiziksel bir boşluktan ziyade, bir terk, noksanlık ve vazife yapmama halini ifade eder.
Varlık (Vücud) ve Yokluk (Adem) Farkı
Hayır, iyilik ve güzellikler; varlık (vücud) üzerine bina edilir. Bir şeyin vücuda gelmesi için bütün şartların (sebep, ilim, irade, kudret) bir araya gelmesi gerekir. Şer ve çirkinlik ise; o şartlardan birinin eksikliği, yani "yokluğu" (adem) ile ortaya çıkar.
Örnek: Bir binanın ayakta durması binlerce şartın (tuğla, çimento, işçilik, plan) bir arada "var" olmasıyla mümkündür. Ancak o binanın yıkılması (şer/musibet), sadece bir direğin "yokluğu" veya bir mühendisin görevini "yapmaması" ile gerçekleşir. Yıkım eylemi bir tahriptir ve temelinde yapıcı bir fiilin yokluğu yatar.
Alkol ve Diğer Günahlar Nasıl "Adem" Olur?
Dediğin gibi, kişi gidip fiziksel olarak bir bardak içkiyi içiyor; bu bir harekettir. Ancak burada günahı ve şerri oluşturan şey o fiziksel hareket değil, o hareketin içindeki manevi boşluklardır.
Sınırın İhlali (Adem-i İmtisal): Alkol içmek, aslında Allah’ın koyduğu "helal dairesinde kalma" emrine uymamaktır (adem-i imtisal). Yani orada bir "itaat yokluğu" vardır.
Aklın Devre Dışı Kalması: İçki içen kişi, aklını ve iradesini muvakkaten iptal eder. Yani hayırlı bir hayat sürmek için gereken "irade kontrolü" o an orada yoktur (adem-i şuur).
Faydanın Yokluğu: O fiilde yaratılış gayesine uygun bir "mana" yoktur. Günah, fıtrattaki bir güzelliğin veya bir emrin terk edilmesiyle oluşur.
Şerlerin Mayası Neden Yokluktur?
Şer, kendi başına müstakil bir varlık değildir; hayrın yokluğuna verilen isimdir. Karanlık nasıl ki ışığın yokluğuysa, şer de hayrın bulunmaması halidir.
Yalan: Doğrunun (hakikatin) ifade edilmemesidir. Yani "sıdk"ın yokluğudur.
Zulüm: Adaletin uygulanmamasıdır. Adaletin olduğu yerde zulüm barınamaz; adalet çekilince (yok olunca) geriye kalan boşluğa biz "zulüm" deriz.
Cehalet: Bilginin yokluğudur. Kimse gidip marketten "cehalet" satın almaz; sadece bilgiyi öğrenmediği için cahil kalır.
Belalar ve Musibetler
Musibetlerin çirkin görünen yüzü de genellikle bir noksanlıktan gelir. Örneğin:
Bir depremde binaların yıkılması (musibet), taşların veya toprağın kötülüğünden değil; mimarın malzemeden çalmasından (dürüstlüğün yokluğu) veya tedbirin alınmamasından (hikmetin yokluğu) kaynaklanır.
Özetle
Kişi bir günah işlediğinde, görünürde pozitif bir eylem (yürümek, konuşmak, içmek) yapıyor gibi olsa da, o eylemi "günah" kılan şey; Allah’ın rızasının, emrinin ve meşru sınırların o eylemde bulunmamasıdır.
Yani günah, ruhun ve iradenin bir şeyi "yapması" değil, aslında esas vazifesini "yapmaması" ve o boşlukta nefsin gayrimeşru bir alana kaymasıdır. Bu yüzden üstad "Hayır küllidir, şer cüz'idir; hayır vücudidir, şer ademidir" demiştir.
İlmin olduğu yerde Cehalet olur. Adaletin olmadığı yerde Zulüm olur yani onların bulunmamasından dolayı oluyor bu kısmı net anladım.
Hakkınızı helal edin ama mesela içki,zina,haram yemek gibi bu tarz fiilerde adem olayını tam kavrayamadım açıklar mısınız?
Bu yüzden üstad "Hayır küllidir, şer cüz'idir; hayır vücudidir, şer ademidir" demiştir. birde bu cümleyi detaylandırırsanız. Allah razı olsun sizleri yoruyoruz hakkınız helal edin.
1. Şer Neden "Ademidir" (Yokluktur)?
Üstadın ifade ettiği "şer ademidir" (yokluktur) kavramı, kötülüğün müstakil bir varlığı olmadığını, bir iyiliğin terk edilmesi veya sınırın aşılması sonucu oluştuğunu anlatır.
Haram Yemek: Yemek eylemi kendi başına "vücudidir" (vardır/iyidir). Ancak bu eylemi başkasının hakkını gasp ederek veya meşru dairenin dışına çıkarak yapmak, "helal olma" vasfının o eylemde bulunmaması demektir. Yani haramlık, helal sınırının yokluğudur.
İçki ve Zina: Bu fiillerde de fiziksel bir hareket (içmek, birleşmek) vardır. Fakat bu hareketleri "meşru" ve "faydalı" kılan ilahi sınırların (nikah, akıl sağlığını koruma iradesi) terk edilmesi şerri doğurur. Işığın çekilmesiyle karanlığın oluşması gibi; irade ve helal sınırı çekilince geriye kalan boşluğa "şer" diyoruz.
2. "Hayır Küllidir, Şer Cüz'idir" Ne Demek?
Bu cümle, kainatın genel işleyişine ve yaratılış amacına dair muazzam bir dengeden bahseder:
Hayır Küllidir: Kainatta asıl olan güzellik, düzen ve varlıktır. Güneşin doğması, kalbin çarpması, meyvelerin yetişmesi milyarlarca hayırlı netice verir. Varlık alemi baştan başa bir "hayır" fabrikası gibi çalışır.
Şer Cüz'idir: Kötülük dediğimiz şeyler, o devasa hayır zinciri içindeki küçük aksamalardır. Örneğin; yağmurun yağması külli bir hayırdır. Eğer birisi evini sel basacak bir yere yapmışsa, o sel onun için "cüz'i" (küçük/şahsi) bir şerdir. Ama o yağmur sayesinde milyonlarca canlı rızıklanır ki bu "külli" bir hayırdır.
Özetle
Yaratılan her şey (vücut/varlık) hayırdır. Şer ise, insanın cüz'i iradesiyle o varlığı yanlış yerde kullanması, bir emri yapmaması veya sınırı bozmasıdır. Yani şer, bir şeyi yapmamaktan veya yanlış yere koymaktan doğan bir "yokluk" halidir.