"Ehadiyetin cilvesiyle, her bir zîhayatta, hususan insanda, bütün nimetlerin nümunelerini o fertte toplayıp, o zîhayatın âlât ve cihazatına geçirip tanzim ederek,.." İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

İnsan kâinatın misal-i musağğarı yani küçültülmüş bir misalidir. Kâinatta azametle tecelli eden isim ve sıfatlar, insanda daha okunaklı ve bariz bir şekilde tecelli etmiştir. Allah bütün âlemlerin numunesini insanda dercetmiştir. İnsanı büyütseniz kâinat, kâinatı küçültseniz insan olur.

Allah’ın isim ve sıfatları iki tarzda tecelli ediyor.

Birisi: Kâinatın umumu üzerinde büyük ve azametli tecelliyatıdır.

Diğeri ise: Kâinatın bir cüz’ünde ve cüz’îsindeki tecelliyatıdır.

Kâinatın umumunda tecelli eden o isim ve sıfatlar, çok azametli ve muhit olmasından, okunması ve ihata edilmesi herkese müyesser olmuyor. Onun için Allah, o kâinatın umumundaki azametli ve muhit olan tecelli yazısını herkesin rahat ve kolaylıkla okuyabileceği seviyeye indiriyor.

İşte, kâinatın umumunda azamet ve kibriya ile tecelli eden isim ve sıfatlarına vahidiyet denir. Onun küçük bir modeli hükmünde olan cüz’ündeki tecelliyatına da ehadiyet denir.

Vahidiyet: Küllî ve umumî tecelliyattır.

Ehadiyet ise, cüz’î ve hususî bir tecelliyattır.

Vahidiyetin hüküm sürdüğü kesret ve kâinat arkasında Allah’ın Zat-ı Akdesini mülahaza etmek, yani fikir ile görmek çok zordur. Bu yüzden akılları kesrette boğdurmamak için ehadiyet ile cüzde tecelliye ihtiyaç vardır.

Vahid ve Ehad Cenab-ı Hakk’ın isimlerindendir ve her ikisi de O’nun bir olduğunu ifade eder. Aralarındaki fark şöyle izah ediliyor: Vahid, sıfatları eşsiz ve benzersiz olup O’nun sonsuz sıfatlarına sahip bir başka ilahın düşünülemeyeceğini ifade eder. Ehad, ise varlığı vacib, Zâtı ezelî ve ebedî olan ancak Allah’tır, bu sıfatlara sahip bir başka ilahın olması muhaldir mânasına gelir.

Üstadımızın verdiği güneş misalinde her iki hakikat de ders verilmektedir. Şöyle ki, güneşin ziyası mukabilindeki bütün eşyayı ihata ettiğine göre, onun bu sıfatına sahip bir başka güneş yoktur. Güneşin her bir parlak şeyde ışığı, harareti, ziyasındaki yedi rengi yanında kendinin de bir cilvesinin görünmesi, bütün parlak şeylerdeki ışığın ve diğer sıfatların aynı Güneş’ten geldiğini, yani güneşin zatının bir olduğunu göstermektedir. Sıfatlar zattan ayrı düşünülemeyeceğine göre, güneşin zatının bir olduğu hakikati, onun sıfatlarının da varlığını birlikte ifade eder.

Güneşin koca okyanus üstündeki yansımasını görebilmek için ya okyanusu ihata edecek yüksek bir mevkie çıkmak gerekir ya da okyanusu görecek kadar büyük bir göz lazımdır. Ama damladaki güneşin aksini herkes kolaylık ve rahatlıkla görebilir. Hatta okyanus ile damladaki yansımanın mahiyeti aynıdır, fark sadece azamettedir. Okyanus güneşi haşmetli bir şekilde aksettirirken damla cüz’î ama daha okunaklı bir şekilde yansıtıyor. Damla veya küçük bir ayna, kâinatın üzerinde tecelli eden isimlerin cüzde de tecelli etmesini temsil ediyor. Fettah ismi küçük bir çiçeğin açılmasında da tecelli ediyor, bütün kâinatın umumunda da tecelli ediyor. Allah bir karıncanın da rızkını veriyor, bütün canlıların da.

Allah’ın o sonsuz kudretiyle bütün mahlûkat âlemini ihata etmiş olması gösteriyor ki, bütün eşyayı yaratan sevk ve idare eden kudret birdir, ikinci bir kuvvetin varlığı imkânsızdır. Yani vahidiyet cihetiyle İlâhî kudret bütün mahlûkata muhittir.

Allah’ın sonsuz kudretinden bir cilve de insan ruhuna takılan kudret sıfatıdır. İnsan kendi kudretine bakarak Allah’ın kudretini bilebilir. İnsana o kudreti veren Allah’ın birliği de güneş gibi aşikârdır. Zira insan ruhunda o kudreti yaratmak ancak zatı Vacib olan Allah’ın işidir, hiç bir mümkin varlık insana bu kudreti veremez. Allah’ın kudretinin her şeyi ihata etmiş olması vahidiyet cihetiyle, insana kudret vermesi de ehadiyet cihetiyle O’nun birliğini gösterir.

Bu kâinat sarayı bir bütün olarak Allah’ın birliğine şehadet eder. Bu şehadet vahidiyet cihetiyledir. O muhteşem saray içinde, ondan süzülen ve onun meyvesi hükmünde olan insan da Allah’ın birliğini ilan eder. Bu ilan ehadiyet cihetiyledir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

SORULARLARİSALE 2024 ANKETİ
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

drerkan
Çok faydalı oldu.Allah razı olsun
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...