"Esmâ ve sıfât-ı İlâhiyeyi, şuûn ve ef'âl-i Rabbâniye bir şecere-i tûbâ-i nur hükmünde" ile "birbirine uygun, birbirine lâyık, birbirini kırmayacak, birbirinin hükmünü bozmayacak bir sûrette" ifadelerini izah eder misiniz?

Soru Detayı
Üstadımızın misal olarak verdiği âyet-i kerîmeleri de esas alarak bu bahsi biraz açıklar mısınız?
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Allah’ın Zât’ını bilmek kendisine mahsustur. İnsan aklı Allah’ın bir mahlûkudur ve çok sınırlıdır. Bu sınır, aklın kendi mahiyetini bilemeyişinden başlar, Allah’ın Zât’ını bilememeye kadar uzanır. Üstad'ın ifade ettiği gibi,

“Hakikat-ı mutlaka mukayyet enzar ile ihata edilmez.”

Allah’ın bütün sıfatları mutlaktır, kayıt altına girmez; nihayetsizdir, tecellî etmekle onlarda hiçbir azalma düşünülemez. Ezelîdir, evveli yoktur; ebedîdir, sonu yoktur.

Her mahlûk gibi akıl da kayıtlıdır, evveli vardır, bilgisinin son bulacağı âhiri de vardır.

Biz, Allah’ın Zâtını bilemiyoruz, ama bütün kalbimizle inanıyoruz ki, Allah ancak Kur’ân'ın tarif ve izah ettiği gibidir.

“Hiçbir şey O’nun misli gibi değildir.” Yani O, insan elinin yaptığı putlara benzemekten münezzeh olduğu gibi, insan fikrinin mahsulü olan hayalî mabutlara benzemekten de münezzehtir.

O’nun bütün sıfatları muhittir, tecellileriyle bütün mahlûkatı ihata etmişlerdir. En büyük gibi en küçük mahlûk da O’nun eseridir. Hayırları O yarattığı gibi şerleri de yine O yaratmıştır.

Ve O, her eserini bütün hususiyetleriyle bilir. Onları bilerek yarattığı gibi, onlarda kendi ilim, irade ve kudretiyle daima tasarrufta bulunur. Onun birliği ve şerikten münezzeh oluşu da bunu iktiza eder.

Allah, “hem Evvel, hem Âhir, hem Zâhir, hem de Bâtın’dır.” Bu Söz'de misal olarak alınan âyet-i kerîmelere bu gözle baktığımızda şunu görüyoruz:

“Allah kişi ile kalbi arasına gider.”(Enfâl Suresi, 8/24)

“Daneleri ve çekirdekleri çatlatan Allah…” (En’âm Suresi, 6/95)

“Annelerinizin rahimlerinde size kendi dilediği gibi şekil veren de O’dur.”(Âl-i İmrân, 3/6)

Allah, kişinin bedenini bilerek yarattığı gibi, ondaki bütün icraatları da yine bilerek ve hikmetle yaratır. O’nun bu muhit ve nâmütenahi ilmi, kişinin kalbinden geçenleri de bilmesini gerektirir.

“Allah, kişi ile kalbi arasına girer.” âyeti bize bu dersi verdiği gibi, bu icraatın benzerlerine de başka âyet-i kerîmeler dikkat çekerler. Kişiyi ve kalbini bilen Allah, toprağı ve onun içindeki taneleri de bilir, o taneler O’nun birer mu’cizesidirler. Bu çekirdek varlıkları çatlatıp açan, tavırdan tavıra geçirerek son şekillerine vardıran da yine O’dur.

“O sizi tavırdan tavıra geçirerek (merhale merhale) yaratmıştır.” (Nuh, 71/14)

Allah bu muhit ilmi ile annelerin rahimlerinde ceninleri dilediği gibi şekillendirir. Onların organlarını en hikmetli şekilde tanzim eder. Onları yolcusu oldukları dünya hayatına en mükemmel şekilde hazırlar.

İşte bu âyet-i kerîmeler Cenâb-ı Hakk’ın böyle en gizli ve cüz’î şeyleri bildiğini, yarattığını onlarda tasarruf ettiğini nazara verdiği gibi, birçok âyet-i kerîmeler de kâinatın en geniş dairelerindeki İlâhî icraatları ders verirler. Üstadımız bunlardan da üç misal almıştır:

“Gökler O’nun (kudret) elinde dürülmüştür.” (Zümer Suresi, 39/67)

“Gökleri ve yeri altı günde yarattı.” (Hûd Suresi, 11/7)

“Güneşi ve ayı da emrine boyun eğdirdi.” (Ra’d Suresi, 13/2)

İşte bütün Kur’ân'ı bu nazarla tetkik ettiğimizde görürüz ki, âyet-i kerîmelerde haber verilen İlâhî icraatların tümü Allah’a layıktır, en güzel ve en mükemmel şekildedirler ve aralarında çok yakın münasebetler vardır. Ve o gaybî ağacın kökü, gövdesi, dalları, yaprakları ve çiçekleri arasındaki hârika ve muntazam alâka, bütün İlahî icraatlarda, bütün esmâ tecellilerinde de en ileri derecesiyle kendini gösterir. Kur’ân'da birbirine ters düşen hiçbir İlâhî sıfat, isim, fiil ve şe’n görülemez.

Bunun en açık delili şudur:

Kur’ân, Allah’ın bir olduğunu, şeriki ve nazîri olmadığını ders verdiği gibi, bütün Kur’ân ayetleri de bunu desteklerler. Tevhid inancına zıt düşen bir tek âyet bulunmaz.

Fatiha sûresinde ders verildiği gibi, “Bütün hamd ve sena Allah’a mahsustur.”, “Allah Rabbül âlemindir.”, “Din gününün yegâne sahibi Odur.”, “Ancak Ona ibadet edilir ve ancak Ondan yardım dilenir.”

Fatiha sûresinde nazara verilen bu farklı tevhid derslerine Kur’ân'ın tümünde devam edilir. Bu ilahî mesajlardan bir kaçı:

"O her şeye kadirdir.

Semavat, arz ve içindekiler O’nu tespih ederler.

O dilemedikçe kimse bir şey dileyemez.

Allah hidayeti dilediğine verir.

Allah bütün âlemlerden ganidir.

Allah Samed’dir (Her şey O’na muhtaçtır, O ise hiçbir şeye muhtaç değildir.)"

Bütün bunlar Allah’ın Vahid, Ehad, Ferd isimlerinin muktezasıdırlar ve aralarında yakın münasebet vardır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...