"Evet, külliyet intizama delildir. Zira bir şeyde intizam olmazsa, hüküm külliyetiyle cereyan edemez. Çok istisnaâtıyla perişan oluyor." İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Evet, külliyet intizama delildir. Zira bir şeyde intizam olmazsa, hüküm külliyetiyle cereyan edemez. Çok istisnaâtıyla perişan oluyor. Bu şahitleri tezkiye eden nazar-ı hikmetle istikrâ-i tâmmdır..."(1)

Külliyet burada bir kuralın parçada ve parçanın ait olduğu bütünde geçerli olma halidir. Mesela, bir kedi parça, kedi türü ise bütündür. Bir kedide geçerli olan miyavlama özelliği kedi türünde de geçerlidir. Bu da düzen ve sistemin parçalarda ve parçaları içinde barındıran bütünde geçerli olduğunun bir kanıtı bir ispatı oluyor.

Şayet intizam ve sistem külliyette olmasa idi, bazı kediler miyavlarken bazıları miyavlamazdı. Tümevarım, tümdengelim gibi önermeler kurmak imkansız bir hal alır ve fen ilimleri teşekkül etmezdi.

Kainatta istikra-i tamm, yani endüksiyon yani tümevarım yapabilmemiz, ancak kainattaki sağlam bir düzenin varlığı ile mümkün olabiliyor. Şayet kainatta mükemmel bir intizam ve sistem olmamış olsa idi, ne tümevarım ne de fen ilimleri teşekkül edemezdi. Tümevarım sisteme sistem de tümevarıma delil oluyor.

(1) bk. Muhakemat, Birinci Makale, Dokuzuncu Mukaddeme.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...