"Fakat bazen intizam görülmüyor. Çünkü dairesi ufk-u nazardan daha geniş; tamamen tasavvur ve ihata olunmadığı için, nizamın tasvir-i bîmisali kendini gösteremiyor." İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Fakat bazen intizam görülmüyor. Çünkü dairesi ufk-u nazardan daha geniş; tamamen tasavvur ve ihata olunmadığı için, nizamın tasvir-i bîmisali kendini gösteremiyor. Binaenaleyh, umum fünunun şehadetleriyle ve nazar-ı hikmetten neş’et eden istikrâ-i tâmmın tasdikiyle sabittir ki: Hilkat-i âlemde maksud-u bizzat ve galib-i mutlak, yalnız hüsün ve hayır ve hak ve kemâldir."(1)

İntizam çok büyük ve geniş olduğu için, cüzi ve sınırlı olan nazar bunu bazen göremeyebiliyor. Bazen de büyüklük ve azamet gizlenmeye ve görülememeye sebebiyet verebiliyor.

Bazı şeyler o derece açık ve göz önündedir ki, bu açıklık onların görülememesine ve fark edilmemesine sebep olur.

Mesela, deniz o derece gözler önündedir ki, balıklar bu denizin farkına varmazlar. Bizlerin daima hava ile iç içe olmamıza rağmen havanın farkına varmayışımız gibi...

Güneş o derece varlığı bedihi olmasına rağmen, insanlar tarafından çok da farkına varılmaz. Ayrıca, gün ortasında çıplak gözle Güneş'e bakmaya çalışsak gözümüz buna dayanamaz. Onun nurunun şiddeti, görülmesine engel olur.

İntizam da her tarafta olması ve her tarafı kuşatmasından dolayı bazen fark edilemiyor. İnsan zihni her tarafı kuşatmış olan bu düzeni okumakta bezen zorlanabiliyor. Bu yüzden ayetlerde intizama vurgular yapılıyor, hatırlatmalar ile görünür kılınmaya çalışılıyor.

(1) bk. Muhakemat, Birinci Makale (Unsuru'l-Hakikat), Dokuzuncu Mukaddime.

İlgili ders videosu için tıklayınız:
- Prof. Dr. Şadi Eren, Muhakemat Dersleri (10. Bölüm).

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...