"Halbuki bu tabakanın arkasında vücuhun taayyünat, teşahhusat tabakası vardır." Buradaki "taayyünat" ve "teşahhusat" tabakasını izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Mesela, Hâlık’ın tasarrufatına delâlet eden âyetlerden en zahir en aşikâr olan tabakayı وَمِنْاٰيَاتِهٖخَلْقُالسَّمٰوَاتِوَالْاَرْضِوَاخْتِلَافُاَلْسِنَتِكُمْوَاَلْوَانِكُمْ âyetiyle zikretmiştir. Hâlbuki bu tabakanın arkasında vücuhun taayyünat, teşahhusat tabakası vardır. Evvelki tabakanın fehmi, ikinci tabakanın fehminden daha yakındır."(1)

Delil neticeden daha gizli daha anlaşılmaz olursa, o zaman getirilen delil faydasız olur. Bu yüzden, insanları hakka yönlendirmek için getirilen delilin açık, anlaşılır ve sade olması gerekiyor.

İrşad açısından bakıldığında Kur’ân ayetlerinin getirmiş olduğu deliller gayet açık, anlaşılır ve fevkalade sadedir. Kur’ân’ın -avam olsun havas olsun- her tabakada insanı irşad etmesinde bunun büyük bir tesiri vardır.

"Taayyün"; bir şeyin belli olması, zuhur etmesi, ortaya çıkması, "teşahhus" ise o şeyin açık olmasından da öte muşahhaslaşması demektir. Mesela, şafak söktükçe yıldızlar yavaş yavaş kaybolmaya ve görünmez olmaya başlar, güneş tam doğduğunda ise, yıldızlar tamamen kaybolur. Güneş'in doğma merhalesi taayyünat oluyor, tam görülmesi ise, teşahhusat oluyor.

Âyetlerin tevhide getirmiş olduğu delillerde de benzer tabakalar vardır. Bu delillerin ilk tabakası her insanın muhakeme ve aklı ile tevhidi görebilmesi ve anlayabilmesidir. İnsan ilimde derinleştikçe bu delilin diğer tabakaları olan taayyün ve teşahhusatı da görebilir.

Yani aynı delil üzerinde avam insan iman eder, orta tabakadaki insanların âleminde tevhid tezahür eder, havas tabakanın âleminde ise tevhid âdeta muşahhaslaşır, yani Allah’ı görüyormuş gibi iman eder.

İşte tevhidî delillerin kendi içinde böyle tabakaları vardır. Lakin âyette getirilen delilin ilk hali gayet sade ve anlaşılır bir mahiyettedir. Çünkü insanların ekserisi avamdır ve basit anlayışlıdırlar.

(1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Şemme.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...