"Her şey helak olup gidicidir; ona bakan yüzü müstesna." Burayı nasıl anlamalıyız?

Değerli Kardeşimiz;

Cenab-ı Hakk'a bakan, yani onun hesabına olan hiçbir şey yok olmaz, ebedîdir. Geriye kalanlar, mana-yı ismiyle yok olacaktır.

"Her şey helak olup gidicidir, ona bakan yüzü müstesna." (Kasas, 28/88)

Dünya ve içindeki her şey fânidir, helak olucudur. Ancak iman, ibadet, fazilet ve hakka hizmet gibi ulvi vazifeler ahirette nice sevap meyveleri verdiğinden helak olmazlar. Hakikat mesleğinde her şeyi mana-yı harfiyle yani Allah’ın esmasına ayine olma cihetiyle bilmek, seyretmek ve tefekkür etmek esastır. Bunlar ise helake gitmezler. Eşyanın ve hadisatın mana-yı ismiyle bakılan yüzü ise helake gider.

"Hakikat şöyledir ki: Her şey nefsinde mânâ-i ismiyle fânîdir, mefkuttur, hâdistir, mâdumdur; fakat mânâ-i harfiyle ve Sâni-i Zülcelâlin esmâsına âyinedarlık cihetiyle ve vazifedarlık îtibârıyla şâhittir, meşhûddur, vâciddir, mevcuddur." (Sözler, 26. Söz, Zeyl)

"Hem, her biri birer harf-i mânidar olan mevcudâta mânâ-i harfî nazarıyla, yani, onlara Sâni hesâbına bakar; 'Ne güzel yapılmış, ne kadar güzel bir sûrette Sâniin cemâline delâlet ediyor.' der. Ve bununla, kâinatın hakiki güzelliğini gösteriyor. Ammâ, ilm-i hikmet dedikleri felsefe ise, hurûf-u mevcudâtın tezyinâtında ve münâsebâtında dalmış ve sersemleşmiş, hakikatin yolunu şaşırmış. Şu kitâb-ı kebîrin hurufâtına mânâ-i harfî ile yani, Allah hesâbına bakmak lazım gelirken, öyle etmeyip, mânâ-i ismî ile yani, mevcudâta mevcudât hesabına bakar, öyle bahseder. 'Ne güzel yapılmış'a bedel 'Ne güzeldir.' der, çirkinleştirir." (Sözler, On İkinci Söz.)

Elmalılı Hamdi Yazır bu ayetinde tefsirinde şöyle der:

"Allah'ın yanında diğer bir ilâha çağırma ondan başka ilah yok, onun yüzünden başka her şey helak olacaktır. Yani onun zatından başka her şey, her mevcud aslında, yokluk demektir. Çünkü ondan başka her şeyin varlığı kendinden değil, Allah Teâlâ'ya dayandığından her an yok olmayı kabul edici ve yok olmaya hazır olmakla aslında yok demektir veya yok olacaktır. Ancak o zatında diri, ezelî ve ebedî, varlığı kendisiyle var olandır. Çoğunun tercih ettiği mana budur." (bk. Elmalılı Hamdi Yazır, Kur’ân Tefsiri, İlgili ayet.)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü