"İnsanın mahiyet ayinesi" ifadesini açar mısınız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"... ehadiyet ve samediyet-i İlâhiye, her bir şeyde, hususan zîhayatta, hususan insanın mahiyet âyinesinde bütün esmâsıyla bir cilvesi olduğu gibi, vahdet ve vâhidiyet cihetiyle dahi, mevcudatla alâkadar her bir ismi, bütün mevcudatı ihata ediyor."(1)

İnsanın mahiyeti, kâinatın küçültülmüş bir özetidir. Kâinatın umumunda azametle tecelli eden isimler insan mahiyetinde de tecelli etmiştir, ama daha okunaklı ve daha küçük harflerle tecelli etmiştir. İnsana "küçük kâinat" denilmesinin sebebi de bu yüzdendir.

İnsanın küçük bir kâinat olması, İstanbul’un her mahallesini ve ilçesini gösteren iki metrelik bir haritası ile İstanbul’un bizatihi kendisi arasındaki ilişki gibidir. İstanbul’u ihata ile görmek için Ay'a çıkmak gerekirken, iki metrelik haritayı görmek için bu kadar irtifaya gerek kalmıyor.

İnsan mahiyeti, bütün kâinatı gösteren bir haritadır. Her akıl kâinatı ihata edip okuyamaz, ama kendi mahiyetine bakıp Allah’ı bütün isimleri ile tanıyabilir. İnsanın mahiyet aynası böyle bir hususiyete sahiptir.

Allah, varlığını ve birliğini en küçük bir mahlûkun üzerinde gösterdiği gibi, bütün kâinatın üzerinde de göstermiştir. En küçük mahlûkun üzerindeki tevhid mührü ehadiyet ile ifade edilirken, bütün kâinatın geneli üzerindeki tevhid mührü vahidiyet ile ifade edilmiştir.

Allah’ın isim ve sıfatları kâinatta iki şekilde tecelli ediyor. Birisi: Kâinatın umumu üzerinde ve büyük ve azametli tecelliyatıdır. Diğeri: Kâinatın bir cüz’ünde ve cüz’isindeki küçük tecelliyatıdır.

Kâinatın umumunda tecelli eden o isim ve sıfatlar, çok azametli ve kibriyalı olmasından, okunması ve ihata edilmesi herkese müyesser olmuyor. Onun için Allah, o kâinatın umumundaki azametli ve kibriyalı olan tecelli yazısını, herkesin rahat ve kolaylıkla okuyabileceği boyutlara indiriyor.

İşte, kâinatın umumunda azamet ve kibriya ile tecelli eden isim ve sıfatlarına vahidiyet denir. Onun küçük bir modeli hükmünde olan cüz’ündeki tecelliyatına da ehadiyet denir.

(1) bk. Lem'alar, On Dördüncü Lem'a, İkinci Makam.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...