Block title
Block content

"İşte bu mezkûr sırlar gibi daha bilmediğimiz çok ince, âlî hikmetler için, âlemi bu surette irade ettiğinden şu âlemin tegayyür ve tahavvülünü dahi o hikmetler için irade etti..." Burada geçen “ince sırlar ve âli hikmetler” hususunda neler söylenebilir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

“İşte bu mezkûr sırlar gibi daha bilmediğimiz çok ince, âlî hikmetler için, âlemi bu surette irade ettiğinden şu âlemin tegayyür ve tahavvülünü dahi o hikmetler için irade etti. Tahavvül ve tegayyür için zıdları birbirine hikmetle karıştırdı ve karşı karşıya getirdi. Zararları menfaatlara mezcederek, şerleri hayırlara idhal ederek, çirkinlikleri güzelliklerle cem’ederek, hamur gibi yoğurarak şu kâinatı tebeddül ve tegayyür kanununa ve tahavvül ve tekâmül düsturuna tâbi’ kıldı.”(1)

Bu ince ve âli hikmetleri kemaliyle anlamamız elbette mümkün değildir. Aklımıza gelen birkaç hikmeti önceki sorunun cevabında aktarmaya çalıştık. Bu soruda geçen ifadelerden de şöyle bir mâna fehmedebiliriz: 

Daha önce de ifade ettiğimiz gibi, Cenâb-ı Hakk’ın fiili isimlerî sonsuzdur. Yani, ilâhî irade ve kudretle yaratılan her farklı mahlukta ayrı bir isim tecelli etmektedir. Cevşen-i Kebir'den bir örnek verelim. Bu nebevî münacatta geçen isimlerden Musavvir, Müzeyyin ve Mülevvin isimlerini düşünelim. Suret vermek, süslemek ve renklendirmek birbirine bağlı, ama birbirinden farklı üç ayrı fiildir. Bu fiillerin icra edilmesiyle Musavvir, Müzeyyin ve Mülevvin isimleri tecelli etmiştir.

İşte mahlukatın tahavvül ve tegayyürleri, tahvil ve tağyir fiillerine dayanır. Bu değişimler de bu hikmet dünyasında bir anda değil safhalar halinde gerçekleştiğinden bu safhaların her birinde de ayrı bir İlâhî fiil icra edilir ve ayrı bir isim tecelli etmiş olur. Bu değişimler olmasaydı pek çok esmâ tecellisiz kalacaktır. İnsan bir anda yaratılsaydı, nutfe yaratma, onu alâka haline getirme, mudğa, azm ve diğer safhalardan geçirme fiilleri icra edilmemiş olacaktı.

Kuş bir anda yaratılsaydı yumurta yaratmak, onun içine kuşun bütün planlarını yerleştirmek, o cansız ve hareketsiz yumurtayı nice safhalardan geçirip uçan bir kuş haline getirmek de nice İlâhî fiillerin icrasıyla olduğundan, bu fiillerle ilgili isimler de tecellisiz kalacaktı. Bu konuda sonsuz örnekler vardır. Ve Allah’ın fiilî isimlerinin sonsuz olduğu bu örneklerde açıkça görülür.

(1) bk. Sözler, Yirmi Dokuzuncu Söz, İkinci Maksad.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...