"Kaba, sert, sakin bir kapıcı ve sönük bir vaziyet vardı." Buradaki sıfatların seçilmesinin sebebi ne olabilir?
Değerli Kardeşimiz;
"Sonra geçtim, bir büyük saraya daha rast geldim. Gördüm ki, kapıda uzanmış vefadar bir it ve kaba, sert, sakin bir kapıcı ve sönük bir vaziyet vardı..."
Dersin devamında şu açıklamaya yer verilir:
"Nefis ve heva, kuvve-i şeheviye ve gadabiye, bir kapıcı ve it hükmündedirler."(1)
Kaba, sert ve sakin gibi ifadeler nefis, şehvet ve kötü heveslerin itaat altına alınıp aşırılıklardan, azgınlıklardan arındırılması manasına geliyor. Salih insanların nefis ve hevesleri sadece helal ve meşru dairede kalıyor. Günah açısından gayet sakin, itaatli ve sönük bir vaziyettedirler.
Kâfirlerin nefis ve hevesleri ise her türlü günahı ve sapkınlığı işlediği için, onların bu durumu temsilde şenlik şeklinde ifade ediliyor.
"Efendinin it ile oynaması" tabiri ise, insandaki yüce duyguların nefsin süfli arzularını tatmin etmede kullanılması manasınadır.
Nefis ve heves bayram ediyorsa kalp, ruh, vicdan ve latifeler yas içinde demektir. Bu ulvi latifeler ibadet ve iman ile bayram ediyorlarsa, bu durumda nefis suskun, sakin ve sönük bir vaziyete girer.
1) bk. Sözler, Yirmi Üçüncü Söz, İkinci Mebhas.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
Tam yaratılışına uygun olması manasında. Bekçinin kaba sert sakin olması en ala bekçi olduğuna işaret olduğu gibi vazifesini tam yapan bir sarayın da dışardan sönük gözükmesi icab eder.
Peki kaba sıfatı neden kullanılmış zahiren kötü bir sıfat değil mi?
"Nefis ve hevâ, kuvve-i şeheviye ve gadabiye, bir kapıcı ve it hükmündedirler." kısmını biraz daha izah eder misiniz? Neden kapıcı ve köpeğe benzetilmiş?
Said Nursi’nin eserlerinde ve İslam psikolojisinde (ilm-i nefs) geçen bu benzetme, insanın manevi dünyasını korumakla görevli olan mekanizmaları harika bir analojiyle açıklar. İnsanın kalbi ve ruhu bir "saray" veya "şehir" olarak düşünülürse, bu duyguların kapıcı ve köpeğe benzetilme sebepleri kısaca şunlardır:
1. Kuvve-i Şeheviye (Arzu ve Menfaat Duygusu) Neden "Kapıcı"dır?
Görevi: İnsanın hayatta kalması için yemeye, içmeye, barınmaya ve neslini devam ettirmeye ihtiyacı vardır. Kuvve-i şeheviye, vücut sarayına yararlı olan nimetleri, rızıkları ve maddeleri içeri alan bir kapıcı gibidir.
Tehlikesi: Eğer bu kapıcı başıboş bırakılırsa, saraya haram, helal, faydalı, zararlı ne varsa doldurur; sarayın düzenini ve ahlakını bozar. Bu yüzden akıl ve şeriat sınırlarında tutulmalıdır.
2. Kuvve-i Gadabiye (Öfke ve Müdafaa Duygusu) Neden "İt (Köpek)" hükmündedir?
Görevi: Sarayı dısarıdan gelecek tehlikelere, zararlı fikirlere, düşmanlara ve günahlara karşı koruyan bir bekçi köpeği gibidir. İnsanın namusunu, malını, canını ve mukaddesatını koruması için bu öfke ve savunma duygusuna ihtiyacı vardır.
Tehlikesi: Eğer bu köpek eğitilmezse ve zincirlenmezse, sadece düşmana değil sarayın sahibine, dostlarına ve masum insanlara da saldırır (haksız öfke, zulüm ve şiddet doğar).