Kerem ve rahmet ifadeleri ile Kerîm ve Rahîm isimleri arasındaki fark nedir? Bu soru diğer bablar ve hakikatlerde geçen ifadeler için de söz konusu olduğundan, genel bir izah yapabilir miyiz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Hikmet, kerem, rahmet, inayet, adalet,.., kelimeleri, gramer olarak, “mastardırlar”; fiillerin kaynağıdırlar.

Meselâ, "hikmet" mastarından “hâkim” ismi çıkmıştır. Şu var ki, bu “mastar manalar” bazen isim olarak da kullanılmaktadırlar. Bu yönleriyle bu kelimelere “fiilimsi” denilmektedir. Bilindiği gibi, bir kelimenin başında “lam-ı tarif” (el-… ) bulunması, onun isim olduğunu gösterir. El-Hikmet, el-İnayet… şeklindeki kullanımlarda, bu kelimeler isim vazifesi yapmaktadırlar. Ancak, burada geçen “isim” kelimesi, bunlardan türeyen ism-i faillerdeki “isim” ile aynı değildir. Yani, bunlar, gramer olarak isim sınıfına girerler, ancak ism-i fail değillerdir.

“Hikmet” kelimesini misal alarak diyebiliriz ki, hikmet mastardır, “el-Hikmet” isimdir; “Hâkim” ise Cenâb-ı Hakk’ın bir ismidir. Rezzak isminin, rızık verme fiilinden gelmesi gibi, bu isim de hikmetli iş görme şe’ninden gelmektedir. Yani bu isim fiilî bir isim olmayıp, şuûnat-ı İlâhîyeden bir şe’ne dayanmaktadır.

“El-hikmet”, bir işte, bir sözde yahut bir davranışta “fayda bulunması” demektir ve ism-i fail değildir; “Hikmetin başı Allah korkusudur.”(1) hadis-i şerifinde olduğu gibi.

Diğer kelimeler de bu şekilde değerlendirilebilir.

Şunu da ifade edelim ki, meselâ, hikmet kelimesi tek başına sıfat değildir. “Hikmet sahibi, hikmetli.” dediğimiz zaman sıfat olur. Bu yönüyle Hakîm ismi aynı zamanda sıfat görevi de yapmaktadır. “Hakîm Allah” dediğimiz zaman hakîm ismi, Allah’ı hikmet sahibi olmakla tavsif etmiş olur.

(1) bk. El-Münâvî, Feyzü’l-Kadir, III/574.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...