"Kesretçe tevatür derecesindedirler, keyfiyetçe icma kuvvetindedirler." İzah eder misiniz, "tevatür" ve "icma" ne demektir, farkları nedir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Şahitler, muhbirler ise, mesleklerinde, meşreplerinde, mezheplerinde muhtelif oldukları halde, kemâl-i ittifakla şu meselenin esasında müttehiddirler. Kesretçe tevatür derecesindedirler. Keyfiyetçe icmâ kuvvetindedirler. Mevkice her biri nev-i beşerin bir yıldızı, bir taifenin gözü, bir milletin azizidirler. Ehemmiyetçe şu meselede hem ehl-i ihtisas, hem ehl-i ispattırlar. Halbuki bir fende veya bir san'atta iki ehl-i ihtisas, binler başkalara müreccahtırlar ve ihbarda iki müsbit, binler nâfîlere tercih edilir. Meselâ, Ramazan hilâlinin sübutunu ihbar eden iki adam, binler münkirlerin inkârlarını hiçe atarlar."(1)

Tevatür: Yalanda ittifakları muhal olan bir cemaate dayanan ve içinde yalan ihtimali olmayan kuvvetli haberin, yine yalana ittifakı olmayan bir cemaate aktarılması manasına geliyor. Malumdur ki; üç dört muhtelif yoldan gelenler, aynı hâdiseyi söyleseler, o hâdise kesinlik kazanır ve o hâdise hakkında şek ve şüphe edilmez.

Hayatlarında en ufak bir yalana dahi tenezzül etmemiş yüz yirmi dört bin peygamberin, "Öldükten sonra sonsuz bir hayat olacaktır." demeleri kuvvetli bir tevatürdür.

İcma; bir konuda fikir birliğine varmak manasına geliyor. Ya da bir mesele üzerinde âlimlerin ittihat ve ittifak etmesidir.

İcmanın tevatürden farkı, icmada “ittihat ve ittifak edenlerin aynı zamanda ve aynı mekânda olmalarıdır”. Hâlbuki binlerce peygamber ve evliyalar ayrı zamanlarda ayrı mekânlarda yaşamışlar. Lakin inanç ve itikatlarının birlik ve beraberliği o kadar sağlam ve aynı ki, sanki icmada olduğu gibi aynı mekânda aynı zamanda birlikte olmuşlar ve ittifakla üzerinde uzlaşmaya varmışlar, demektir.

Üstad Hazretleri bu inceliği "keyfiyetçe icma" şeklinde tasvir ediyor. Şayet onların itikat ve ittifak ettiği şeyler batıl olmuş olsa idi, bu kesret ve keyfiyet birliği mümkün olmazdı. Çünkü aslı olmayan batıl bir şey üstünde o kadar zeki ve fâzıl insanların ittifak ve ittihat etmesi, gerçekten muhal ender muhaldir.

(1) bk. Sözler, Onuncu Söz, Dokuzuncu Hakikat.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Kategorileri:
Okunma sayısı : 4.745
Sayfayı Word veya Pdf indir
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

Kullanıcı

"Şahitler, muhbirler ise, mesleklerinde, meşreplerinde, mezheplerinde muhtelif oldukları halde, kemâl-i ittifakla şu meselenin esasında müttehiddirler."

Şahit ve muhbirler ifadesini başta peygamberler sonra Sahabeler, Ehli hak vs diye anladım. 

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Sorularla Risale
Evet öyle anlamak lazım..
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Kullanıcı

"Kesretçe Tevâtür" ve "Keyfiyetçe İcmâ" Üzerine :
 
Bu ifadeler, Risale-i Nur'da âhiretin varlığı ve öldükten sonra dirilmenin hak olduğu meselesinin ne kadar kesin olduğunu ispat sadedinde kullanılmıştır. Üstad Bediüzzaman, şahitlerin ve muhbirlerin (peygamberler, evliyalar, âlimler) tanıklığını iki ayrı boyutuyla tavsif eder:
 
Birincisi, "kesretçe tevâtür"dür. Tevâtür, yalan üzerinde birleşmeleri mümkün olmayan bir topluluğun kuvvetli haberidir; kuvveti sayı çokluğundan gelir. Burada yüz yirmi dört bin peygamber ve sayısız evliya, aynı esası haber vermiştir. Sayı o kadar çoktur ki bunların yalan üzerinde birleşmesi aklen imkânsızdır. Üstelik bu şahitler "hayatlarında en ufak bir yalana dahi tenezzül etmemiş" kimselerdir; yani hem sayıca çok, hem sıdk ile muttasıftırlar. İşte bu yüzden tanıklıkları kesretçe tevâtür derecesindedir: Sayıca çokluk yönünden tevâtür kuvvetinde.
 
İkincisi, "keyfiyetçe icmâ"dır. Buradaki "icmâ", fıkıh usulündeki teknik anlamıyla (âlimlerin aynı dönemde bir hükümde ittifakı) kullanılmamıştır; zira peygamberler icmânın öznesi değildir. Bilakis burada icmâ, ittifakın sağlamlığını ve niteliğini ifade eden bir benzetmedir. Şöyle ki: Bu şahitler farklı asırlarda, farklı coğrafyalarda, farklı meslek ve meşreplerde yaşamışlardır. Normalde icmâ, aynı zaman ve mekânda bir araya gelenlerin ittifakıdır. Hâlbuki burada binlerce peygamber ve evliya ayrı zamanlarda, ayrı mekânlarda yaşamıştır. Lakin inanç ve itikatlarının birlik ve beraberliği o kadar sağlam ve aynıdır ki, sanki aynı mecliste toplanmışlar ve ittifakla aynı meseleyi tasdik etmişler gibidir. İşte bu birlik, keyfiyetçe icmâ kuvvetindedir: İttifakın sağlamlığı ve niteliği bakımından icmâ derecesinde.
 
Dolayısıyla Üstad burada iki ayrı grubu birbirine karşı koymuyor; aynı hakikatin iki farklı boyutunu ortaya koyuyor:
• Nicelik (kesret) → Tanık sayısının çokluğu → yalan ihtimalini ortadan kaldırır.
• Nitelik (keyfiyet) → Farklılıklara rağmen tam birlik → hakikatin istikrarını ve sağlamlığını teyit eder. 
Nitekim metnin devamında bu denge açıkça kurulur: "Bir fende veya bir sanatta iki ehl-i ihtisas, binler başkalara müreccahtır ve ihbarda iki müsbit, binler nâfîlere tercih edilir." Yani burada hem ehl-i ihtisas hem ehl-i ispat olan yüz binlerce şahit vardır; onların haber verdiği şey, en kuvvetli kesinlik derecesindedir.
 
Sonuç olarak: Âhiret meselesi, hem peygamberlerin tevâtürüyle (sayıca çokluk ve sıdk), hem evliya ve âlimlerin icmâıyla (farklı zaman ve mekânlarda tam birlik) tasdik edilmiştir. İki ayrı delil yolu, tek bir kaynakta — İslam'ın getirdiği tevhid ve âhiret hakikatinde — birleşir. Üstad'ın "kesretçe tevâtür, keyfiyetçe icmâ" ifadesi, işte bu çifte kuvveti, yani meselenin hem nicelik hem nitelik bakımından en yüksek kesinlik mertebesinde olduğunu anlatır. Eğer bu haber batıl olsaydı, bu kadar çok ve bu kadar seçkin insanın aynı batıl üzerinde ittifak etmesi "muhal ender muhal" olurdu.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...