"Mana ve makam ve sanat ise, kelamın delalet-i vaz’iyesine yardım edebilir. Nasıl kelam, delalet-i vaz’iye ile manayı gösterir..." İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Demek, mana ve makam ve san’at ise, kelamın delalet-i vaz’iyesine yardım edebilir. Nasıl kelam, delâlet-i vaz’iye ile manayı gösterir, öyle de böyle üslup ise tabiatıyla manaya işaret eder." (Muhakemat, İkinci Makale, On İkinci Mesele)

Vaz‘î Delâlet: Dâl ile medlûl arasında zorunlu olarak aklî veya tabii bir alaka bulunmayıp sadece örfe, kültüre, ortak iletişim ve kullanıma bağlı ilişkiden hareketle aklın medlûl hakkında bilgiye ulaşmasıdır.

Mesela “kitap” lafzının iki kapak arasındaki yazılı metne delaleti, başı aşağıya sallamanın kabule, yukarı kaldırmanın redde delaleti, trafik işaretlerinin veya çeşitli şirketlerin kullandığı simgelerin yaptığı çağrışımlar birer vaz‘î delâlettir. Zira bu örneklerdeki delâlet edenlerle medlûlleri arasındaki ilişkiler aklî veya tabii olmayıp tamamen eğitim, görenek ve kültürden kaynaklanan ilişkilerdir.

Sözlükte “tutulan yol, tarz, tavır” anlamındaki üslup kelimesi terim olarak sözün dizilmesinde ve lafızların seçilmesinde izlenen metodu ifade eder. Üslubü’l-Kur’ân ile kastedilen de gerek kelimelerin seçimi gerekse cümle yapısında Kur’an’ın kendine özgü anlatım tarzıdır.

Kur’an-ı Kerim, söz sanatlarında maharet göstermenin revaçta bulunduğu ve edebî zevkin üst seviyeye ulaştığı bir ortamda inmiştir. Böyle bir ortamda Kur’an daha ilk nazil olduğu günlerde, Arap yarımadasında görülen sözlü ya da yazılı anlatım şekillerinden farklılığı ve bilinen edebî türlerden hiçbirine benzememesiyle dikkat çekmiştir.

Kur’an’ın üslubunda görülen lafız ve mana dengesi, onun gönüller üzerindeki etkisi, ses ve terkip nizamında ortaya konan ahenk, akla ve duyguya aynı zamanda hitap etmesi gibi özellikler kaynaklarda üzerinde durulan hususlardır.

Kullanılan üslup ile mana arasında sıkı bir bağ kuvvetli bir ilişki vardır ve Kur’an bu hususta çok ileri bir seviyededir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...