"Nev-i beşerin bir rub’unun başına reis olarak geçen ve nev-i beşerden nev-i melâikeye bir cihette intikal eden..." haşiyeyi özetler misiniz? Yapraklarda tenasül kanunu yok mu, zedelenmekten kasıt nedir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"HAŞİYE: Nev-i beşerin bir rub’unun başına reis olarak geçen ve nev-i beşerden nev-i melâikeye bir cihette intikal eden ve arzı bırakıp semâvâtı vatan ittihâz eden hârika bir ferd-i insanın, bu hârika vaziyetleri kanun-u tenâsülün hârika bir suretini iktizâ ederken, kanun-u tenâsülün şüpheli, meçhul, gayr-ı fıtrî, belki ednâ bir tarz ile o kanun içine almak, hiç yakışmadığı gibi, hiç mecburiyet de yoktur."

"Hem sarâhat-i Kur’âniye te’vil kaldırmaz. Yüz cihette zedelenen kanun-u tenâsülün tâmiri hesâbına hiçbir cihette zedelenmeyen ve tenâsülün hâricinde bulunan kanun-u cinsiyet-i melek, hem kanun-u sarâhat-i Kur’âniye gibi kuvvetli kanunlar nasıl tahrip edilir."(1)

Başlıca iki tip üreme vardır birisi eşeyli diğeri ise eşeysiz üremedir. Üstadımızın işaret ettiği üreme şekli ise eşeysiz üreme oluyor.

Eşeyli üreme, iki canlı organizma arasında genetik malzemelerin birleştirilmesi suretiyle yeni bir canlının oluşması olayıdır. Burada iki ana süreç vardır: kromozom sayısını yarıya indiren mayoz bölünme ile iki gametin birleştiği ve eski kromozom sayılarına ulaştığı döllenmedir. Mayoz bölünme sırasında, her bir çiftin kromozomları, homolog rekombinasyon elde etmek için krosover yoluyla parça değişimi yaparlar.

Eşeysiz üreme tek bir organizmadan yalnızca bu organizmanın genlerini alarak yeni bir canlı üremesidir. Bu üreme yönteminde ploitlik görülmez. Otomiksis durumu dışında eşeysiz üreme sonucu oluşan organizma, ana organizmanın birebir genetik kopyasıdır. Daha dar bir tanımlama gametlerin birleşmesi dışında oluşan üreme yöntemi demek olan agamogenez terimidir. Eşeysiz üreme arkea, bakteri ve protistler gibi tek hücreli organizmalar için ana üreme yoludur. Birçok bitki ve mantar da eşeysiz ürer.

Tüm prokaryotlar eşeysiz olarak üreseler de bazen bakteriyel konjugasyon, transformasyon, transdüksiyon gibi yatay gen transferi mekanizmaları rekombinasyon anlamında eşeyli üremeye benzetilir. Çok hücreli canlılarda, özellikle hayvanlarda tamamen eşeysiz üreme görece nadir olarak görülmektedir. Çok hücreli canlılarda eşeyli üremenin neden çok yaygın olduğu anlaşılamamıştır. Günümüzdeki hipotezler eşeysiz üremenin hızlı popülasyon artışında ve kararlı ortamlarda kısa süreli avantajları olabileceğini ancak eşeyli üremenin daha hızlı bir genetik çeşitlilik sağlayarak değişen ortamlara adaptasyonda çok bariz bir avantajı olduğunu önermektedir. Gelişimsel kısıtlamalar neden çok az hayvan türünün yaşam döngüleri boyunca eşeyli üremeden neden tamamen vazgeçtiğini açıklayabilir. Eşeyli üremeden eşeysiz üremeye geçmenin önündeki kısıtlardan biri mayoz bölünmenin kaybolmasıyla birlikte mayoz bölünme sayesinde DNA tahribatının rekombinasyon sayesinde koruyucu onarımında yok olması olabilir. (https://tr.wikipedia.org/wiki/E%C5%9Feysiz_%C3%BCreme)

Bitkilerde Vejetatif Üreme Nedir?

Bitkiler üzerinde pek çok bölüm bulunmaktadır. Bunlar kök, gövde, dal ve yapraklardır. Bitkilerin bu bölümlerinden yeni bitkilerin oluşmasına vejetatif üreme denmektedir. Vejetatif üreme bitkiler üzerinde bitkiden ayrılarak doku parçasının oluşması ile meydana gelmektedir.

Vejetatif üreme özellikle ticari ve tarımsal alanlarda üretime çok büyük katkısı bulunur. Bu yöntem ile ürün veren bitkiler daha hızlı, çevreye uyumlu ve istenilen özelliklerde üretilmektedir.

Bitkilerde Vejetatif Üreme çeşitleri Nelerdir?

Bitkilerde 7 farklı vejetatif üreme yöntemi görülmektedir. Tanımları ile vejetatif üreme yöntemleri şu şekilde açıklanmaktadır:

1) Yumruyla Üreme: Besin depolayan şişkin gövdeye yumru adı verilmektedir. Bazı bitkilerin toprak altında bu gövdeler bulunmaktadır. Yumrularda birden fazla göz kısmı bulunmaktadır. Bu gözlerde oluşan sürgünlerden yeni bitkiler yetişmektedir. Bu sayede vejetatif üreme gerçekleşir.

2) Soğanla Üreme: Soğanlar toprak altı ve yassı gövde olarak tanımlanmaktadır. Bitkiler toprak altında yeni soğanlar üretmektedir. Bu soğanlar ayrı ayrı köklenir ve bitkinin toprak üstü kısımlarını üretmektedir. Bu sayede vejetatif üreme oluşur.

3) Rizomla Üreme: Toprak altı gövde çeşitlerinde birisi de rizomdur. Rizom ile bitkilerden bazıları eşeysiz ürerler. Bu bitkiler toprak altlarında rizomlar üretir ve yeni bitkiler oluşturur. Rizomlarda göz adı verilen bölümde yeni bitkiler oluşur.

4) Sürünücü Gövdeyle Üreme: Bazı bitkilerde gövdeler toprağın üstünde bitkilerin geniş alanlara yayılmasını sağlamaktadır. Yayılmış olan sürünücü gövdeler de toprak ile temas ederek yeni kökler meydana getirir. Böylece üreme gözlerinden aynı yavru bitkiler oluşmaktadır.

5) Daldırma Yöntemiyle Üreme: Kök gelimi uzun süren bitkilerde bu yöntem uygulanmaktadır. Bitkilerde toprağa yakın yerden çıkan dallar bitkiden ayrılmadan bükülür. Ucu dışarıda hava ve ışık alacak biçimde toprağa gömülür. Bu gömülen dal köklenerek yeni bir bitki halini alır.

6) Çelikle Üreme: Bitkilerde bulunan kök, gövde ve yapraklardan alınan bitki parçalarına çelik denmektedir. Çelikler başka bir yerde köklendirilir ve yeni bir bitki elde edilir. Buna çelikleme yöntemi ile üreme denir.

7) Aşılama İle Üreme: Çelikle üremede olduğu gibi bitkiden alınan sürgü başka bir bitkinin gövdesine eklenir. Bu tekniğe aşılama ile üreme denmektedir.

Örnekler İle Kısaca Vejetatif Üreme Konusu

Bitkilerde oluşan bölümler sayesinde yeni bitkilerin oluşmasına vejetatif üreme denmektedir. Pek çok bitki vejetatif üreme çeşitleri ile üremektedir. Vejetatif üreme çeşitlerine örnek şu şekilde verilebilir:

- Patates ve yer elması yumru ile üremektedir.

- Soğan ve sarımsak soğanla üreme yöntemine örnektir.

- Ayrık otu ve zencefil rizomla üreme yöntemine örnek verilebilir.

- Çilekler ise sürünücü gövde ile üreme yöntemi ile üremektedir.

- Portakal, böğürtlen ve fındık türleri daldırma yöntemi ile üremektedir.

- Söğüt, kavak, elma gibi bitkiler ise çelikle üreme yöntemi ile üremektedir.

- Üzümler aşılama yöntemi ile üremektedir.

“Acaba mebdeinde ve hattâ her senede bu kadar şâzlarla yırtılmış, zedelenmiş bir kanunu”

Erkek ve dişinin birleşmesinden hasıl olan üreme şekli genel ve büyük bir kanun olmakla birlikte tek ve istisnasız bir üreme kanunu değildir. Eşeysiz üreme şekli ile üreyen canlılar bu kanunu delerek üstadın ifadesi ile zedeleyerek karşı cins olmadan da üremenin mümkün ve vaki olduğunu gösteriyor.

Hal böyle iken Hazreti Adem ve Hazreti İsa (as)’ın babasız meydana gelmelerini gülünç ve zorlama teviller ile tenasül kanunu içine almaya çalışmak; ayetin açık ve muhkem manasını ihlal etmekten başka bir şey değildir.

(1) bk. Lem'alar, Dokuzuncu Lem'a, Dördüncü Sualiniz, Haşiye.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...