"Nefiy, kesif bir harfin medlûlüdür. Devam ise, cümle-i ismiyenin heyet-i hafifesinden istifade edilen bir mânâdır. Binaenaleyh, kesif kesife, yani nefiy, imâna daha karibdir." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Nefiy, kesif bir harfin medlûlüdür.” Yani nefiy mefhumu “Mâ” harfi gibi (bizzat mürekkeple yazılan, bir zeminde yer tutan ve dille telaffuz edilen bir edatın mahsulüdür. Bu vasıflara sahip olan “Mâ” harfi, -diğer kelime ve harfler gibi- kesafeti olan bir edattır. Yazılışı göze, okunuşu kulağa hitap eden bu cümlenin hey’etinden anlaşılan mefhumun devamından ziyade, kendisinin en açık vasfı olan mutlak nefyin varlığına dikkat çekmektedir.

”Devam ise, cümle-i ismiyenin hey’et-i hafifesinden istifade edilen bir mânâdır.” Yani devamlılık mefhumu, (kesafetiyle bir yer işgal eden ve aynı yerde kalmaya mahkûm olan) “Mâ” harfinden anlaşılmaz. Çünkü devamlılık, değişik zaman dilimlerini ihtiva eden devamlılık vasfına sahiptir. Bu ise (kesif olan “Mâ” gibi bir edattan değil), ancak isim cümlesinin hey’et-i mecmuasından akla yansıyan, -sabit bir harfin (veya kelimenin) malı olmayan- ve buhar gibi hafifliği olan bir muhtevanın tasavvurundan anlaşılır.

”Binaenaleyh, kesif kesife, yani nefiy, imâna daha karibdir" ifadesi, asıl manayı değil, izahlı bir lazım-ı manaya göre yapılmış bir tercümedir. Arapça metnindeki ifadenin asıl manası şu olsa gerektir: ”Binaenaleyh, ‘Mâ’nın manası olan nefiy mefhumu, cümlenin heyetinden anlaşılan devamlılık manasından daha derin / daha kuvvetli, daha köklü olduğu hükme daha yakındır.”

(Buradaki hükümden maksat “imanın olmaması”na dair hükümdür. Buna göre, söz konusu cümleden kayıtsız-şartsız “imanın olmadığının” anlaşılması, bir kayda bağlı olarak “imanın devamlı olarak olmayacağının” anlaşılmasından daha kuvvetli ve daha açıktır. Bu sebeple, hey’et-i mecmuasıyla devamlılığı gösteren isim cümlesinin kullanılması tercih edilmiştir)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü