"Maksada uruc etmek için mukaddemelerden istimdad etmek, ehl-i tahkikin düsturlarındandır." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Maksada uruc etmek için mukaddemelerden istimdad etmek, ehl-i tahkikin düsturlarındandır. Öyleyse, biz de on iki basamaklı bir merdiven yapacağız..." (Muhakemat, Birinci Makale-Unsuru-u Hakikat, Birinci Mukaddeme)
“Bir maksada ulaşmak için, o maksada götüren ön bilgileri kullanmak, araştırmacı âlimlerin yoludur.”
Bu şu demek: Bir hakikati doğrudan anlamak zordur. Ona ulaşmak için bazı mukaddemeler (öncül bilgiler) gerekir. İşte ehl-i tahkik dediğimiz araştırmacı âlimler, önce o mukaddemeleri ortaya koyar, sonra o öncüllerden ana hakikate yani maksada ulaşırlar.
Mesela, Allah’ın varlığına ulaşmak isteyen biri doğrudan “Allah vardır.” diyemez, önce:
- Kâinatta düzen vardır,
- Düzen bir düzenleyiciyi gösterir,
- Her şeyde hikmet ve maksat var,
- Bu da bilinçli bir yaratıcıyı gösterir.
gibi mukaddemeleri (öncülleri) kullanır ve sonra maksada (Allah’ın varlığına) ulaşır.
"Uruc" kelimesi burada bir yere yükselmek, bir amaca varmak, bir hedefe ulaşmak anlamında kullanılıyor. Mesela, bir öğrencinin ilk, orta ve lise okullarını okuyup en nihayetinde üniversite okuyarak doktor olması maksada, hedefe uruc etmek anlamına geliyor.
Muhakemat'ın mukaddimesindeki on iki mukaddime veya on iki ölçü, insanı doğru ve sağlam düşünmeye götüren on iki ölçü birimi oluyor. Bu on iki ölçüyü kendine rehber yapan doğru ve sağlam bir sonuca ulaşmaya ve uruc etmeye hak kazanır demektir.
İslam’ın meselelerini, imanın esaslarını değerlendirirken bu on iki mukaddime ışığında bakarsak hem imanımız kuvvetlenir hem fikrimiz sağlıklı ilerler hem de sarsılmaz bir sonuç elde etmiş oluruz.
Mantık kuralları nasıl insanı sağlam bir sonuca götürüyor ise, aynı şekilde Muhakemat'ın mukaddimesindeki on iki mukaddime de bizi sağlıklı bir sonuca ve düşünme biçimine ulaştırıyor.
İlave bilgi için tıklayınız:
- Muhakemat Dersleri, Beşinci Bölüm (Video: Prof. Dr. Ş. DİLEK).
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü