"Ademî Fiil" ne demektir?
Değerli Kardeşimiz;
Ademî Fiil; bir şey ortaya koymamak veya bir şeyi yok etmektir.
Kur’an-ı Kerim’de “Sana gelen iyilikler Allah’tan, kötülükler ise nefsindendir” buyrulur (Nisa, 79). Sözgelimi, görmek güzel şeydir, görmemek ise kötü. Ve yine görmek vücudî bir fiildir, görmemek ise ademî fiil. Görme hâdisesinde insanın yaptığı sadece gözünü açmaktır. Gözündeki milyarlarca hücreyi görebilecek özellikte yaratan o olmadığı gibi, görülecek şeyleri, güneş gibi gösterici ışık kaynaklarını yaratan da kendisi değildir. Dolayısıyla “Ben görüyorum” diye gururlanmaya hakkı yoktur. Ona düşen görev, gördüğü için şükretmek, gözünü Rabbinin rızasına uygun yerlerde kullanmaktır.
Görmemekte ise bütün sorumluluk insanın kendine aittir. Görme için bütün şartlar hazırlanmışken, o sadece gözünü kapamak suretiyle görme nimetinden mahrum kalır. Bu mahrumiyette bütün suç, gözünü kapayan şahsa aittir.
Cenab-ı Hakk’ın varlığı her şeyde müşahede edilirken, kalp gözlerini kapatanlar bu ademî fiilleriyle iman ve marifet nurundan mahrum kalırlar.
Bediüzzaman, “Ademî bir şey madum bir şeye illet olur” der ve bir gemi kaptanının görevini yapmamakla geminin batmasına sebep olabileceği örneğini verir. Burada görev yapmamak ademî bir fiildir, bu ademî fiil geminin batmasına, madum olmasına sebep olmuştur.
Evet, bir gemiyi sağlıklı bir şekilde hedefine ulaştırmak, bir fiil ve bir gayret gerektirir ve dikkat ister. Gayret ve dikkat ise vücudîdir. Ancak, gemiyi batırmak için, bir fiile, gayrete ve dikkate lüzum yoktur. Hiçbir şey yapmamak ve uyumak geminin batması için yeterlidir. Hiçbir şey yapmamak ve uyumak ise ademîdir.
Burada ademî bir şey, yani uyumak, madum bir şeye yani geminin batmasına illet olmuştur.
Hem meselâ: bahçesine suyu akıtmayan kişi ağaçların kurumasına sebep olur. Bahçenin kurumasına sebep adamın suyu akıtmaması ve tembelliği oldu. Yani adam yerinden hiç kımıldamadan koca bahçeyi kurutmuş oldu.
Burada da “ademî bir şey, mâdum bir şeye illet” olmuş olur. Suyu akıtmamak ademî bir şeydir, madum bir şey ise bahçenin kuruması, ağaçların meyve vermemesidir.
Ama aynı bahçe düzenli sulandığı ve iyi bakıldığı zaman ise Allah’ın izni ile ağaçlar yeşerip meyve verir.
Bir şehri ağaçlandırmak için binlerce insanın binlerce fidan dikmesi ve onları düzenli bir şekilde sulaması gerekiyor. Ama şehrin ağaçsız kalması için ise bir işyapmamak ve ağaç dikmemek kâfidir. Şehrin çöl gibi olması bir illet istemiyor, tembellik yeterli oluyor. Ama şehrin orman gibi yeşil olması için büyük bir gayret ve çaba gerektiriyor.
Ek bilgi için tıklayınız:
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü