"Tenkir bazan tahkiri, bazan tâzimi ifade eder." İzah edip, tahkiri ifade etmesine misal verir misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Tenvin-i tenkir, bir kelimeyi müphem ve belirsiz hale getiren harf demektir. “Hüden” kelimesindeki tenvin de “hidayet” kelimesini belirsiz hale sokuyor. Belirsiz hale sokmasındaki hikmeti Üstad Hazretleri bahsin yukarısında izah ediyor. Kur’an’ın hidayeti öyle latif ve ince bir şekle gelmiş ki, hakikatini tam manası ile idrak ve ihata etmek mümkün değildir. Tıpkı havanın her yeri kuşattığı halde, hissedilmesinin ve ihata edilmesinin zorluğu gibi.

Marife, bir şeyin çok açık ve zahir olması iken, nekre ise bir şeyin belirsiz ve müphem olmasıdır. Nekre, yani belirsizlik, bir şeyin ya şiddet-i zuhurundan olur, hava ve güneş gibi ya da şiddet-i gizliliğinden hasıl olur, atomlar gibi. Bu yüzden tenkir, yani belirsizlik durumu bazen tahkiri bazen de tazimi, yani büyüklüğü ifade eder.

Burada Kur’an hidayeti, azametinden dolayı tenkir, yani belirsiz olduğu için, tazimi ifade ediyor. "Ey şiddet-i zuhurundan gizlenen Rabbim" ifadesinde olduğu gibi.

Tenkirin tahkir ifade etmesi ise bir kişiyi ya da bir şeyi görmezden gelme, belirsizleştirme, silikleştirme anlamına geliyor. Beğenmediğiniz bir şeyi tahkir etmenin en güzel yolu o şeyi silikleştirme ve belirsizleştirme tabiri diğerle görmezden gelmedir.

Tahkiri ifade etmesine verilebilecek çok misallerden üçünü beyan ederiz:

1. وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ *

نَفْحَةٌ sîgasiyle ve tenviniyle azabın ehemmiyetsizliğine îmadır."

اِنَّ اللّٰهَ لَا يَسْتَحْـي۪ٓ اَنْ يَضْرِبَ مَثَلاً مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَاۜ .2 Bakara Sûresi 26. yetteki بَعُوضَةً kelimesi...

إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَاباً وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ .3 Hac sûresi 73. ayetteki ذُبَاباً kelimesi...

Hakaret ifadesi, cismen veya manen küçüklüğü ifade edebildiği gibi hakikaten veya hakikata muhalif olarak kişinin nazarına munhasır olabilir. Mesela, sinek cismen küçük ise de sanat yönüyle büyüktür. Çiçek menfaatperestlerce kıymetsizdir, sanat takdir edenlerce Cenab-ı Hakk'ın antika bir sanatıdır. Münafıklar, kudsiyat hakikatta elmas kıymetinde iken müstehziyane bakarak cam gibi kıymetsiz gösterebilirler. Bu sebeple ayetlerdeki nekralara bu caniblerle bakmak gerekir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...