"Bu beş meyve ve Otuz Birinci Söz'ün ahirindeki beş meyve, çok şirindirler." 24. Söz ile Miraç Risalesindeki 5 Meyve arasındaki irtibat nasıldır?
Değerli Kardeşimiz;
"... Bu beş meyve ve Otuz Birinci Söz'ün âhirindeki beş meyve, çok şirindirler. Tatlı ilim isteyenler onları alsın okusun." (Sözler, Fihrist, Yirmi Dördüncü Söz, Rnk yay, s. 866.)
24. Söz'ün 5. Dalı ile 31. Söz'ün (Miraç Risalesi) 4. Esasındaki Miraç'ın 5 Meyvesi arasında çok derin, felsefi ve kalbi bağlar vardır. Her iki bölüm de temelde insanın bu kâinattaki konumunu, kalbindeki nihayetsiz muhabbet / korku potansiyelini ve bunun gerçek muhatabını bulduğunda ulaştığı neticeleri anlatır. İlle de her iki yerin meyvelerinin birebir irtibatının zoraki kurulması noktası aranmamalıdır.
Genel anlamda her iki risalenin meyvelerinin insanın ihtiyaç duyduğu temel insani ihtiyaçları (iman ve muhabbet gibi...) karşılama noktasında muazzam içeriklere sahip olduğu bilinmesi kafidir. Yine de bu iki harika manevi meyve kümesini birbiriyle doğrudan eşleştirerek aralarındaki bağları şu şekilde açıklayabiliriz:
1. Muhabbet ve İman Hakikatlerinin Görülmesi (24. Söz 1. Meyve ve 31. Söz 1. Meyve)
24. Söz'ün 1. Meyvesi: Kalpteki nihayetsiz muhabbetin dünyaya veya fâni halka değil, ancak nihayetsiz bir kemal sahibi olan Allah'a yönlendirilmesi gerektiğini anlatır.
Miraç'ın 1. Meyvesi: İman rüknünün hakikatlerini (melekleri, cenneti, ahireti) bizzat gözle görmek ve müminlere hediye etmektir.
Bağlantı: Kalbin o nihayetsiz muhabbeti bulabilmesi ve tatmin olması için, sevdiği Zat'ın saltanatını, cennetini ve meleklerini bilmesi, yani imanın görünmeyen hakikatlerine tam itimat etmesi gerekir. Miracın getirdiği gözle görme şehadeti, kalbî muhabbeti zirveye taşır.
2. İbadet Rahatlığı ve Namaz Hediyesi (24. Söz 2. Meyve ve 31. Söz 2. Meyve)
24. Söz'ün 2. Meyvesi: Kulluk ve ibadetin, aslında insanın fıtratındaki acizlik ve fakirliği telafi eden, ona nihayetsiz bir huzur ve lezzet veren bir bağ olduğunu anlatır.
Miraç'ın 2. Meyvesi: İslam'ın direği ve müminin miracı olan beş vakit namazı bir hediye olarak getirmesidir.
Bağlantı: 24. Söz'de teorik ve fıtri olarak anlatılan "ibadetin insan ruhuna verdiği o tatlı lezzet", Miraç'ta somut bir hediye olan "namaz" vasıtasıyla her gün beş defa yaşanabilir hale gelmiştir. Hadiste "Namaz müminin mi'racıdır." (bk. el-Munavî, Feyzu’l-Kadir, 1/497; el-Kari, Şerhu’l-Mişkat, 2/523;..) hakikatında ifade edildiği gibi bir irtibat söz konusudur. Namaz, o tatlı ubudiyet ilminin amelî meyvesidir.
3. Ahiret İnancı ve Ebedi Saadet Hazinesi (24. Söz 3. Meyve ve 31. Söz 3. Meyve)
24. Söz'ün 3. Meyvesi: Dünyanın geçici yüzünü bırakıp, onun arkasındaki esma-i ilahiyeye bakan ve ahirete tarlalık eden yüzünü sevmenin insana kazandırdığı ebedi huzuru işler. Bu huzuru da sünnet-i seniyyeye ittiba ile kazanabileceğinin dersini verir.
Miraç'ın 3. Meyvesi: Saadet-i ebediyenin (cennetin) anahtarını, o hazinenin varlığını bizzat görerek müminlere müjde olarak getirmesidir. Saade-i ebediyenin en mühim anahtarı da sünnet-i seniyyedir.
Bağlantı: Dünyanın fâniliğinden ve ayrılıklardan (firak ve zeval) incinen insan kalbine, 24. Söz bir "bakış açısı" sunarken; Miraç o bakış açısının nihai ödülü olan ebedi saadeti bizzat "görüp müjdeleyerek" tam bir şifa sunar.
4. Esma-i İlahiyeye Ayna Olmak ve Cemalullahı Görmek (24. Söz 4. Meyve ve 31. Söz 4. Meyve)
24. Söz'ün 4. Meyvesi: İnsanın kendi üzerindeki sanata, hayata ve esma-i ilahiyenin nakışlarına bakarak Rabbini tanımasının lezzetini anlatır.
Miraç'ın 4. Meyvesi: Cennetten Allah'ın cemalini görme (rüyetullah) saadetinin mümkün olduğunu ispat edip müjdelemektir.
Bağlantı: Dünyada kendi nefsinde ve kainatta esma-i ilahiyeyi "ilim ve tefekkürle" seyreden bir insan, bu tatlı ilmin neticesinde Miraç'ın en büyük meyvesi olan "Cemalullahı bizzat görme" rütbesine hak kazanır. Eserden Müessir'e giden yol, rüyetle taçlanır.
5. İnsanın Kıymeti ve Kainatın Nazdar Sevgilisi Olması (24. Söz 5. Meyve ve 31. Söz 5. Meyve)
24. Söz'ün 5. Meyvesi: İnsanın fıtratındaki nihayetsiz ihtiyaç ve kabiliyetlerin, onu saltanat-ı rububiyete karşı en kapsamlı, en nazdar bir abd (kul) ve muhatap yaptığını açıklar.
Miraç'ın 5. Meyvesi: İnsanın kâinatın en kıymetli meyvesi ve Sâni-i Kâinat'ın nazdar bir sevgilisi (habibi) olduğunun Miraç ile anlaşılması ve bu beratın insanlığa getirilmesidir.
Bağlantı: Bu iki meyve adeta bir elmanın iki yarısı gibidir. 24. Söz insanın "potansiyel olarak" kâinatın en nazdar kul ve meyvesi olduğunu fıtrat delilleriyle ispat ederken; Miraç, Hz. Muhammed (asm) şahsında bu potansiyelin gerçekleştiğini ve insanın kâinatın en üst makamına çıkarıldığını ilan eden fiili beratıdır.
Fihrist kısmında "Tatlı ilim isteyenler onları alsın okusun" denmesinin sırrı buradadır:
Biri kalpteki fıtri arzuların ve muhabbetin teorik ve deha derecesindeki ilmi tahlilini yaparken, diğeri bu tahlilin kâinatın en büyük hadisesi olan Miraç ile nasıl bir hakikate ve hediyelere dönüştüğünü müjdeler.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü