"Bütün kemalâta îsal edici, sıdktır. Ahlâk-ı âliyenin hayatı, sıdktır. Terakkiyatın mihveri sıdktır." Doğruluk nasıl bu kadar müessir olabiliyor? Yalan, iyi huylara nasıl engel oluyor?

Değerli Kardeşimiz;

Sıdk; doğruluk, dürüstlük, istikâmet, adalet üzere olmak, din ve akıl dairesinde yürümek demektir.

Sıdk; sözün öze ve haberin kendisinden haber verilen şeye mutabık olmasıdır.

Sıdk sâdece sözde değil, niyette, iradede, azim ve amelde de olur.

İstikâmet de hak yoldan sapmadan dosdoğru gitmek, emredildiği üzere yaşamak demektir. Sıdkın zıddı kizb, yani yalandır. İstikâmetin zıddı da eğriliktir ki doğruluğu bırakıp, hak ve hukuka tecavüz etmek ve verilen sözde durmamaktır.

“Size doğruluğu öğütlerim; çünkü doğruluk iyiliğe, iyilik de cennete götürür. Doğruluğu şiâr edinen kimse Allah katında sıddîk diye yazılır. Yalan söylemekten sizi menederim; çünkü yalan söylemek günaha, günah da cehenneme götürür. Kişi yalan söyleye söyleye nihayet Allah katında kezzâb diye yazılır.”(1)

Sıdkın zıddı yalan konuşmak, güvenilir ve dürüst olmamaktır. Sadık olmayan birisi asla yüksek ahlak sahibi olamaz, kâmil bir insan olamaz ve ticaret esası olan emniyet olmadığı için terakki edemez.

Burada yalan söyleyen birisinin her sıfatı kötü olur denilmiyor, yalancılar ekseriyetle kâmil ve güzel ahlak sahibi olamaz deniliyor. Yediği içtiği haram, konuştuğu yalan olan birine kimse itimad etmez, kimse onunla teşrik-i mesai etmek istemez, kimse onunla samimi münasebet kuramaz, kimse ona bir şeyini emanet etmez. Bu da onu her şeyden uzaklaştırır ve daha kötü biri olmaya iter.

Yalan ile diğer kötü hasletler arasında bir illiyet bağı vardır, ama bu bazen açık, bazen kapalı olabilir. Meselâ, yalan ile güvensizlik arasındaki alaka çok açık iken, yalan ile terakki edememek arasındaki münasebet biraz kapalıdır. Şöyle ki;

Yalan söyleyen kimseye güven duyulmaz, güven duyulmayan birisine borç ve emanet verilmez, borç ve emanet verilmeyen birisi de ticaret ve iş yapamaz. Ticaret ve iş yapamayan birisi de terakki edemez. Yalan ile terakki arasındaki alaka, biraz uzun ve üstü kapalı olabilir, ama kesinlikle arasında bir alaka bulunuyor. Bu durum diğer kötü huy ve hasletler için de geçerlidir.

Her sözü doğru, her tavrı dürüst bir adamın, insanlar nezdinde itibarı çok olur.

(1) bk. Müsned, I/ 3, 5, 7, 8, 9, 11; Buhârî, Edeb, 69; Müslim, Birr, 103,105.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü