"Çok âlim ve şairler, zamanlarında büyük hâkimleri ifratla senâ etmişler. Hâlbuki o hâkimlerin çoğuna müstebid nazarıyla bakıyorsun? Demek iyi etmemişler." Soru ve cevabını açar mısınız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Bazı muhakkik şairler, şiiri, emir ve idarecileri biraz üstü kapalı, biraz ince bir hile ile günahlar ve yanlışlardan vazgeçirmek ve onları iyiliğe ve doğruya teşvik etmekte kullanıyorlar. Bu cihetle bunların niyetleri iyi, ama bazı saray şairlerin şiirleri ise - niyetleri iyi olsa bile- pohpohları ve aşırı övgücü üslubu o emir ve idarecileri biraz daha şımartıp istibdadına kuvvet veriyor.

Şiirin bahşişi pohpohlamak ve ifrat bir şekilde sena etmektir. Bu da emir ve idarecilerin istibdat köküne su taşımak oluyor. Milletçe kazanılan bir başarıyı milletin başında ki adama mal etmek bunun en güzel bir örneğidir.

Kısacası Üstad Hazretleri üstü kapalı bir şekilde saray şairlerini niyetleri açısından takdir ediyor, amelleri açısından da tekdir ediyor. Zaten bahsin devamında Üstad Hazretleri şairleri istibdadı alkışlamakla itham ediyor.

"Sual: Çok âlim ve şairler, zamanlarında büyük hâkimleri ifratla senâ etmişler. Hâlbuki o hâkimlerin çoğuna müstebid nazarıyla bakıyorsun? Demek iyi etmemişler."

"Cevap: 1 وَلَوْلاَ خِلاَلٌ سَنَّهَا الشِّعْرُ مَادَرٰى بُنَاةُ الْمَعَالِى كَيْفَ تُبْنٰى الْمَكَارِمُ kâidesince, onların niyetleri ümerâyı seyyiattan lâtif bir hile ile vazgeçirmek ve onlara hasenat arkasında müsabaka için garip bir bahşiş-i şairâneyi ortaya koymak... Lâkin o bahşiş koca bir milletin sırtından alındığından, istibdatkârâne hareket etmişlerdir. Demek çendan niyette iyi etmişler, lâkin amelde yanlış gitmişler."

"1 : Şiirin koyduğu o kaide ve yollar olmasaydı, yüce şeyleri yapan ustalar o şeylerin nasıl yapılacağını bilemezlerdi (Suriyeli Ebû Temâm)." (1)

Divan Edebiyatında devlet büyüklerini övmek veya yermek hususi bir sanat şeklindedir. Mesela;

Kaside din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla belirli kurallar içinde yazılan uzun şiirlere denir.

Medhiye: Devrin ileri gelenlerini övmek için yazılan kasideler.

Hicviye: Devrin yöneticilerini eleştirmek için yazılan kasideler.

Mersiye: Devlet büyüklerinin ölümünden duyulan üzüntülerin anlatıldığı kasideler.

Divan şiirinde kaside türünde başarılı örnekler veren ozanlar arasında Ahmed Paşa, Necati, Baki, Nedim, özellikle Nefi sayılabilir.

Ayrıca İslam tarihinde, alimlerin ince ve latif nükteler ile devlet büyüklerini ikaz ve ihtar etmesine örnekler çoktur. Herbir padişah ve halifenin yanında, bir alim ve evliyanın görülmesi meselemize işaret eder. Fatih Sultan Mehmet Han ile Akşemseddin, Kanuni ile Zembilli Ali Efendi, Şeyh Edebali ile Osman Gazi bunlara örnek olarak verilebilir.

(1) bk. Münâzarat.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

SORULARLARİSALE 2024 ANKETİ
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...