Felsefe ve hikmet-i insaniye dünyaya sabit bakar; mevcudatın mahiyetlerinden, hâsiyetlerinden tafsilen bahseder." Burayı özetler misiniz; "sabit bakar" ne demektir; ebedî mi demek isteniyor?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Felsefe ve hikmet-i insaniye dünyaya sabit bakar; mevcudatın mahiyetlerinden, hâsiyetlerinden tafsilen bahseder. Sâniine karşı vazifelerinden bahsetse de icmâlen bahseder. Âdeta kâinat kitabının yalnız nakış ve huruflarından bahseder, mânâsına ehemmiyet vermez."

"Kur'ân ise, dünyaya geçici, seyyal, aldatıcı, seyyar, kararsız, inkılâpçı olarak bakar. Mevcudatın mahiyetlerinden, surî ve maddî hâsiyetlerinden icmâlen bahseder. Fakat Sâni tarafından tavzif edilen vezâif-i ubudiyetkârânelerinden ve Sâniin isimlerine ne vecihle ve nasıl delâlet ettikleri ve evâmir-i tekviniye-i İlâhiyeye karşı inkıyadlarını tafsilen zikreder."(1)

Felsefe (menfi kısmı) ahireti inkâr ettiği için, dünya hayatını sabit ve devamlı tevehhüm ediyor. Yani insan için dünya hayatından başka bir hayat yok diyor. Hâlbuki dünya sabit değil, ölümlü ve kararsızdır. Dünya hayatı insanları aldatan seyyal bir mekândır.

Felsefe, kâinatın kabuğu ve maddesi ile ilgileniyor. Mesela güneşin kimyevi yapısından ve büyüklüğünden bahseder, ama onu oraya lamba ve soba yapıp insanlığın istifadesine sunan İlahi kudret ve nimet cihetini hiç nazara almaz.

Kur’an ise kâinatın kabuk ve maddesinden özet olarak, o maddenin işaret ettiği sanatkârı ise tafsilatlı bir şekilde izah ediyor.

Kısacası felsefe kâinata mânâ-yı ismiyle, Kur’an ise mânâ-yı harfi ile bakıyor.

Mânâ-yı harfi: Mahlûkata ve bütün kâinata Allah hesabına ve Allah’ın sanatı ve eseri nazarı ile bakmaktır. Bir elmanın insan nefsine bakan bir ciheti varsa, mucidi ve sanatkârı olan Allah’a bakan yüzlerce ciheti vardır. İşte burada sanatkâra ve mucide bakan cihetlere mânâ-yı harfi denilmiştir.

Mânâ-yı ismi: Mahlûkata ve kâinata Allah namına ve Allah’ın sanatı ve eseri olarak bakmamak, sanatkârı ve mucidi ile alakasını koparmaktır.

(1) bk. Sözler, Yirmi Beşinci Söz, Üçüncü Şule.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...