"Hâlât-ı telakkisi mütenevvi, mütehalif. Aksam-ı muhatabı müteaddit, mütebaid. Gayat-ı irşadında mütederriç, mütefavit..." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Hâlât-ı telâkkisi mütenevvi, mütehalif. Aksâm-ı muhatabı müteaddit, mütebâid. Gayât-ı irşadında mütederriç, mütefavit. Şu esaslara müstenid binaî, hem beyanî, ..." (Sözler, Lemeât)
"Hâlât-ı telâkkisi mütenevvi, mütehalif."
Kur’an’ın manaları kıyamete kadar gelecek insanlara baktığı ve insanların da anlayışları çok farklı olduğu için, Kur'anın bütün bu farklı anlayışlara cevap verebilmesi mucizeliğinin ayrı bir vechini gösterir. Evet, muhatap kitlesinin anlayış seviyeleri çok renkli ve çok çeşitli ve aynı zamanda birbiri ile uyumlu değil. Böyle çeşitli ve uyumsuz bir kitleyi irşat etmek onlara karşı pürüzsüz ve ahenkli bir beyanda bulunmak ile olabilir ki bu da çok zor. Ama Kur’an’ın beyanı bu engele rağmen mucize seviyesine çıkmış. Mesela, aynı ayetten bir bilim adamının çıkardığı mana farklı, filozofun bulduğu mana daha farklı, müçtehidin bulduğu ayrı bir mana, mutasavvufun bulduğu ayrı mana olabilir.
"Aksâm-ı muhatabı müteaddit, mütebâid."
Kur’an’ın muhatap kitlesi kısımlara ayrılmış, çok çeşitli ve anlayış seviyeleri birbirinden çok uzak. Dolayısıyla böyle bir kitleyi eğitmek, terbiye etmek mesaj verebilmek zorlaşıyor. İfade ahengini bozan güçlü bir engel ve güçlü bir müşkül durumdur. Lakin buna rağmen Kur’an’ın ifade gücünde bir bozulma bir uyumsuzluk bir aksama söz konusu değildir. Bu da Kur’an’ın ayrı bir mucizevi yönü oluyor.
"Gayât-ı irşadında mütederriç, mütefavit."
Kur’an’ın muhatap kitlesinde insanların telakkileri derece derece ve anlayış seviyelerinde çok makam ve dereceler bulunuyor. Mesela, Hz. Ömer (ra)’ın bir ayetten anladığı mana ve çıkardığı hüküm ile sıradan ve basit bir müminin anladığı mana arasında dağlar kadar fark bulunuyor. Birisi üniversite seviyesinde diğeri ilkokul, bu iki muhatabı aynı sınıfda birleştirip hepsine hitap edip hepsini aynı beyan ile tatmin etmek, hepsinin derecesine müraat (onun seviyesine eğilmek) etmek mucize değilse nedir acaba?
"Şu esaslara müstenid binaî, hem beyanî,.."
Yukarıda sayılan esaslar belagatın, ifade gücünün düşmanları ve engelleridir. Bu düşman ve engellere rağmen belagat ve beyan uyum ve gücünü koruyor ve en üst seviyede kalıyor ise bunun adı i’caz ve mucizedir.
İlave bilgi için tıklayınız:
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü