"Hiss-i Sâbia-i Bârika" ne demektir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İkincisi: Beşerin havâssü'l-hums-u zahire ve batınadan başka, âlem-i gayba karşı açılan pek çok pencereleri var. Gayr-ı meş'ur pek çok hisleri var. Hiss-i samia, basıra, zâika olduğu gibi, bir hiss-i sâdise-i sâdıka olan saika vardır. Hem bir hiss-i sâbia-i bârika olan şâika var. O şevk ve sevk yalan söylemez. Yanlış gidemez."(1)

“Hiss-i sâbia-i bârika” ifadesi; "parlak yedinci duygu" manasına geliyor. Bu yedinci duygu ise "şaika" yani "şevk ve teşvik"tir.

"Şaika" canlılardaki şevk ve teşvik duygusudur. Allah, mahlûkatına yapacağı vazifeleri saika (sevk-i ilahi, sebep) ile bildirirken, o vazifelere karşı istek ve arzuyu da "şaika" duygusu ile takviye ve teyit ediyor.

“İstemek, arzulamak, özlemek” manalarına gelen şevk kelimesi felsefe ve tasavvuf literatüründe “herhangi bir varlığın, kendi varlık kategorisi içinde en yüksek dereceye ulaşabilmesi için, lazım olan keyfiyete sahip olmaya duyduğu derin arzu ve meyil; kalbin sevdiğine kavuşma arzusu, sevilenin ismi anıldığında kalpte duyulan heyecan” şeklinde tarif edilmiştir. Şevk yerine aynı kökten iştiyak da kullanılır.

Kur’an-ı Kerim’de şevk kelimesi yer almaz. Özellikle “Allah’a kavuşmayı arzulama” manasındaki recâ, şevk ile aynı manada kullanılmıştır. Hz. Peygamber’in (asm) bir duasındaki benzer ifadede recâ yerine şevk geçmektedir. Bazı hadislerde aynı bağlamda recâ ve hubb (sevme) kavramları yer alır.(2)

Tabi bu saika ve şaika duyguları her canlıda aynı derece ve mertebede görünmez. İnsanlarda daha cami ve daha mükemmeldir. İnsanların, içinde lezzet ve ücret bulunan işleri severek ve isteyerek, hatta taaşşuk derecesinde yapması bir çeşit şaikadır. Bu şaika duygusu da, her insanda bir olmaz. Bazı insanlarda daha külli ve çok ileridir; bazılarında daha cüz'i ve geridir. Onun için meyil hissi harekete geldiği zaman, bazıları bunu kale almazken, bazıları bunu gerçekleştirmek için gayrete ve şevke gelir.

Saika: Şuuru olmaksızın bir şeye sevk olunmaktır. Buna sevk-i İlahi de denir. İnkârcı filozoflar buna; "sevk-i tabii" veya "içgüdü" adını veriyorlar. Üstadımız arının mükemmel ve hikmetli vazifeleri görmesini sevk-i İlahi manasında saika duygusu ile izah ediyor. Yani Allah arıya ne yapacağını saika duygusu ile talim ediyor ve onu sevk ediyor. Yoksa aklı ve şuuru olamayan arının o hikmetli ve mükemmel vazifeleri kendi başına görmesi ya da kör ve sağır tabiatın sevki ile yapması imkânsızdır.

Şaika: Canlılardaki şevk duygusudur. Allah onların yapacağı vazifeleri şaika duygusu ile takviye ve teyit ediyor. Tabi bu saika ve şaika duyguları her canlıda aynı derece görünmez. İnsanlarda daha cami ve daha mükemmeldir.

Arı saika ve şaika duyguları sayesinde gider çiçeği bulur onunla dostluk kurar, ona bir şeyler verir ve ondan bir şeyler alır.

Sevk ve şevk hisleri bütün hayvanlar âleminde çok açık görülebiliyor: Bir kuş yuvasından çıkıp uçmaya başladığında akıl ve irade ile değil, bir sevk ve şevk ile bir taraflara doğru uçmaya başlar. Akşam olduğunda tok olarak yine bir sevk ve şevk ile yuvasına döner.

“Eğer siz layıkıyla tevekkül etmiş olsaydınız, Allah sizi kuşları rızıklandırdığı gibi rızıklandırırdı. Onlar sabahleyin yuvalarından aç çıkarlar, akşam döndüklerinde karınları toktur.”

İnsanın görme, işitme, koklama, tat alma ve dokunma duygularının tümüne zahirî hisler deniliyor. Bunlara ilave olarak insanda beş tane de batınî his var. Bunlar, kuvve-i akliye, kuvve-i hayaliye, kuvve-i şeheviye, kuvve-i gadabiye, hiss-i müşterek olarak belirtiliyor. Bu beşinci his, diğerlerinin ortak faaliyetini sağlıyor. Bazen, kuvve-i vehmiye de bu beş hisse dâhil ediliyor. Bu durumda hiss-i müşterek hariç kalmış oluyor.

Üstat Hazretleri insandaki bu beş batinî hisden başka altıncı bir his olarak “sâika” ve yedinci his olarak da “şâika” hislerinin de bulunduğunu haber veriyor ve “O şevk ve sevk yalan söylemez” buyuruyor. İnsan, vicdanının sesini iyi dinlediği ve aklını doğru kullandığı takdirde bu sevk ve şevk hisleri de insanı Rabbine ulaştıran birer rehber olurlar.

Dipnotlar:

1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Nokta.
2) bk. TDV İslam Ans., Şevk md.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

Gökyüzü
Altıncı hissi biliyordum, ama "parlak yedinci duygu" yu ilk defa duyuyorum. Bu yedinci duygunun da "saika", "şaika" olduğunu öğrenmem çok daha güzel oldu. Allah razı olsun her daim, hizmetinizden çok istifade ediyorum.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...