"Letâif-i aşere" ne demektir?
Değerli Kardeşimiz;
İnsanda bulunan çeşitli latifelerden on tanesi değişik tasniflerle zikredilmektedir. Bir kısım âlimler beş duyu ile birlikte ayrıca; kalp, ruh, sır, hafi ve ahfa diye beş latifeyi de ilave etmek suretiyle ona tamamlamışlardır. Bediüzzaman hazretleri bu on latifeyi şu şekilde saymaktadır: Vicdan, asab, his, akıl, heva, kuvve-i şeheviye, kuvve-i gadabiye, kalb, ruh ve sır.
Üstadın bu konudaki mektubunu aşağıda takdim ediyoruz:
“Aziz, sıddık, meraklı kardeşim Refet Bey,
"Mektubunda letâif-i aşereyi sual ediyorsun. Şimdi tarikati ders vermek zamanında olmadığımdan, tarik-i Nakşî muhakkiklerinin letâif-i aşereye dair eserleri var. Şimdilik vazifemiz ise, istihrac-ı esrar olduğundan, mevcut mesaili nakil değildir. Gücenme, tafsilât veremiyorum. Yalnız bu kadar derim ki: Letâif-i aşere, İmam-ı Rabbânî kalb, ruh, sır, hafî, ahfâ, insanda anâsır-ı erbaanın herbir unsurdan o unsura münasip bir lâtife-i insaniye tâbir ederek, seyr-i sülûkta her mertebede bir lâtifenin terakkiyatı ve ahvâlinden icmâlen bahsetmiştir."
"Ben kendimce görüyorum ki, insanın mahiyet-i câmiasında ve istidad-ı hayatiyesinde çok letâif var; onlardan on tanesi iştihar etmiş. Hattâ hükemâ ve ulemâ-yı zahirî dahi, o letâif-i aşerenin pencereleri veyahut nümuneleri olan havass-ı hamse-i zahirî, havass-ı hamse-i bâtına diye, o letâif-i aşereyi başka bir surette hikmetlerine esas tutmuşlar. Hattâ avâm ve havas beyninde teâruf etmiş olan insanın letâif-i aşeresi, ehl-i tarikin letâif-i aşeresiyle münasebettardır."
"Meselâ vicdan, âsab, his, akıl, hevâ, kuvve-i şeheviye, kuvve-i gadabiye gibi letâifi, kalb, ruh ve sırra ilâve edilse letâif-i aşereyi başka bir surette gösterir. Daha bu letâiften başka saika, şâika ve hiss-i kablelvuku gibi çok letâif var. Bu meseleye dair hakikat yazılsa çok uzun olur. Vaktim de kısa olduğundan, kısa kesmeye mecbur oldum.”(1)
Üstad Hazretleri, İmamı Rabbaniye dayanarak şu on latifeyi nazara verir:
1. Kalp
2. Ruh
3. Sır
4. Hafi
5. Ahfa
6. Heva
7. Anasır-ı Erbaa.
Şu dört unsurdan da bunlara münasip ve mümasil, insandaki mahiyete ve hususiyetlere işaret edilmiştir:
1. Nur (Akıl )
2. Hava (İrade)
3. Su (Rahmet)
4. Toprak (Hıfz ve Himaye)
(1) bk. Barla Lahikası, 170. Mektup.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
1. Kalp
2. Ruh
3. Sır
4. Hafi
5. Ahfa
6. Heva
7. Anasır-ı Erbaa.
1. Nur (Akıl )
2. Hava (İrade)
3. Su (Rahmet)
4. Toprak (Hıfz ve Himaye)
Acaba bunlar nelerdir tanımlayıp Görevlerini yazar mısınız?
Bu kavramlar, Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur külliyatında sıklıkla işlenen, insanın manevi anatomisini, derinliklerini ve onu oluşturan temel unsurları ifade eden tasavvufi ve imani terimlerdir. İlk gruptakiler insanın Letaif-i Aşere (On Latife) denilen manevi merkezlerinin bir kısmı, ikinci gruptakiler ise kâinatın ve insanın temel direkleridir.
Risale-i Nur ışığında çok kısa tanımları ve görevleri şöyledir:
İnsanın Manevi Merkezleri (Latifeler)
İnsanın manevi dünyasındaki bu merkezlerin temel görevi, İlahi tecellileri hissetmek, kavramak ve pencereler açmaktır.
1. Kalp: İmanın, sevginin ve marifetin (Allah'ı tanımanın) merkezidir.
Görevi: Esma-i İlahiyeye ayna olmak, Allah sevgisini ve imanı hissetmektir. Risale-i Nur'a göre kalp, bir harita veya bir çekirdek gibi bütün manevi alemleri içine alacak bir kapasitededir.
2. Ruh: İnsanın hayat kaynağı olan, emir aleminden gelmiş nurani bir cevherdir.
Görevi: Bedene hayat vermek, akıl ve duygular vasıtasıyla kâinatı anlamak ve ebediyeti (bekayı) arzulamaktır.
3. Sır: Kalpten ve ruhtan daha derin, Allah ile kul arasındaki özel münasebetin merkezidir.
Görevi: İlahi sırları ve nurani hakikatleri algılamak, rüyet ve müşahede makamına bakmaktır.
4. Hafi: Sırrın da ötesinde, daha gizli bir manevi latifedir.
Görevi: Manevi feyizleri çok ince bir perdeden almak ve insanı Rabbine daha gizli, derin bir bağla bağlamaktır.
5. Ahfa: İnsanın manevi merkezlerinin en gizli, en derin ve en yüksek olanıdır.
Görevi: Doğrudan doğruya Zat-ı Zülcelal'in ehadiyet tecellisine bakar. İnsanın aczini ve fakrını tam anlayıp Allah'a sığınacağı en son sığınaktır.
6. Heva: Nefsin arzu, istek ve meyil mekanizmasıdır.
Görevi: Asıl görevi insanı tembellikten kurtarmak, terakki etmesi için kamçılamak ve şerleri hayra çevirmektir. Ancak terbiye edilmezse insanı yanlışa sevk eder.
7. Anasır-ı Erbaa (Dört Unsur): İnsanın maddi bedenini oluşturan Toprak, Hava, Su ve Ateştir.
Görevi: Manevi ruhun bu dünyada iş görebilmesi için ona maddi bir zarf ve elbise olmaktır.
Dört Temel Hakikat ve Elementlerin Manevi Görevleri
Risale-i Nur'da kâinatın bu dört unsuru, İlahi sıfatların ve hakikatlerin birer aynası ve tecelligahı olarak anlatılır:
1. Nur (Akıl): Maddi alemde ışık, manevi alemde akıl ve hidayettir.
Görevi: Varlıkları aydınlatmak, görünür kılmak; akıl boyutuyla ise hakkı batıldan ayırmak, İlahi sanatları okumaktır.
2. Hava (İrade): Kâinatı kuşatan ve emirlere anında itaat eden unsurdur.
Görevi: İlahi iradenin ve emirlerin (özellikle seslerin, kelimelerin ve yayınların) anında her yere ulaştırılmasına bir nevi "arş" ve vasıta olmaktır.
3. Su (Rahmet): Hayatın menbaıdır.
Görevi: İlahi rahmetin maddileşmiş halidir. Canlılara hayat taşımak, onları temizlemek ve İlahi şefkati her yere akıtmaktır.
4. Toprak (Hıfz ve Himaye): Mütevazi ama en zengin üretim merkezidir.
Görevi: Allah'ın Hafîz (koruyan) ve Rezzak (rızık veren) isimlerine aynadır. Ölümden sonraki dirilişe (haşre) numuneler taşır; tohumları bağrında saklar (hıfz), bitkileri büyüterek canlıları korur ve besler (himaye).