"Hususan, ekseriyet-i mutlaka ile Ehl-i Sünnet ve Cemaat mezhebinde olan evliya ve asfiya..." Ehl-i Sünnet olmayan evliya da mı var?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Bu cümleyi iki farklı tarzda anlayabiliriz. Birisi Ehl-i sünnet ve cemaat mezhebinde olan evliya ve asfiyaların büyük bir çoğunluğu İmam Ali (r.a)’ı velayet mesleğinin şahı ve piri kabul ediyorlar. Velayeti de onun riyasetinde görüyorlar.

Az da olsa İmam Ali (r.a)’in manevi riyasetinin dışında farklı meşrepte olan evliyalar da vardır; yoksa "Ehl-i sünnet haricinde" manasına gelmez. Diğerini ise Üstat Hazretleri şu şekil ifade ediyor:

"Üçüncü Nükte: 'Sünnet-i Seniyye ve ahkâm-ı şeriat haricinde tarikat olabilir mi?' diye sual ediliyor.

"Elcevap: Hem var, hem yok. Vardır; çünkü bazı evliya-yı kâmilin, şeriat kılıcıyla idam edilmişler. Hem yoktur; çünkü muhakkıkin-i evliya, Sadi-i Şirazi'nin bu düsturunda ittifak etmişler:

مَحَالَسْتِ سَعْدِى بَرَاهِ صَفَا- ظَفَرْ بُرْدَنْ چُزْ دَرْ پَى مُصْطَفٰى

Yani, 'Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselamın caddesinden hariç ve onun arkasından gitmeyen, muhaldir ki, hakiki envar-ı hakikate vasıl olabilsin.' Bu meselenin sırrı şudur ki: "

"Madem Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Hâtemü'l-Enbiyadır ve umum nev-i beşer namına muhatab-ı İlahidir. Elbette, nev-i beşer onun caddesi haricinde gidemez ve bayrağı altında bulunmak zaruridir. Ve madem ehl-i cezbe ve ehl-i istiğrak, muhalefetlerinden mesul olamazlar. Ve madem insanda bazı letaif var ki, teklif altına giremez; o latife hâkim olduğu vakit, tekâlif-i şer'iyeye muhalefetiyle mesul tutulmaz. Ve madem insanda bazı letaif var ki, teklif altına girmediği gibi, ihtiyar altına da girmez, hatta aklın tedbiri altına da girmez; o latife, kalbi ve aklı dinlemez. Elbette, o latife bir insanda hâkim olduğu zaman -fakat o zamana mahsus olarak- o zat, şeriata muhalefette velayet derecesinden sukut etmez, mazur sayılır. Fakat bir şartla ki, hakaik-i şeriata ve kavaid-i imaniye karşı bir inkâr, bir tezyif, bir istihfaf olmasın. Ahkâmı yapmasa da ahkâmı hak bilmek gerektir. Yoksa, o hâle mağlup olup -neûzü billâh- o hakaik-i muhkemeye karşı inkâr ve tekzibi işmam edecek bir vaziyet, alamet-i sukuttur."

"Elhasıl, daire-i şeriatın haricinde bulunan ehl-i tarikat iki kısımdır. Bir kısmı, sabıkan geçtiği gibi, ya hâle, istiğraka, cezbeye ve sekre mağlup olup veya teklifi dinlemeyen veya ihtiyarı işitmeyen latifelerin mahkûmu olup, daire-i şeriatın haricine çıkıyor. Fakat o çıkmak, ahkâm-ı şeriatı beğenmemekten veya istememekten değil, belki mecburiyetle, ihtiyarsız terk ediyor. Bu kısım ehl-i velayet var. Hem mühim veliler, bunların içinde muvakkaten bulunmuş. Hatta bu neviden, değil yalnız daire-i şeriattan, belki daire-i İslamiyet haricinde bulunduğunu bazı muhakıkkin-i evliya hükmetmişler. Fakat bir şartla: Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmın getirdiği ahkâmın hiçbirini tekzip etmemektir. Belki ya düşünmüyor veya müteveccih olamıyor veyahut bilemiyor ve bilmiyor. Bilse, kabul etmese, olmaz."

"İkinci kısım ise, tarikat ve hakikatin parlak ezvaklarına kapılıp, mezakından çok yüksek olan hakaik-i şeriatın derece-i zevkine yetişemediği için, zevksiz, resmî bir şey telâkki edip ona karşı lâkayt kalır. Git gide, şeriatı zahirî bir kışır zanneder; bulduğu hakikati esas ve maksud telakki eder. 'Ben onu buldum; o bana yeter.' der, ahkâm-ı şeriata muhâlif hareket eder. Bu kısımdan aklı başında olanlar mesuldürler, sukut ediyorlar, belki kısmen şeytana maskara oluyorlar." (Mektubat, Yirmi Dokuzuncu Mektup, Dokuzuncu Kısım)

Hallacı Mansur, İbn-i Arabi gibi bazı mühim evliya Üstad'ın yukarıda sebebini izah ettiği manevi sarhoşluk haline mağlup olup muvakkaten Ehl-i sünnetin dışına çıkmışlar. Ama ayıldıklarında yani o manevi sarhoşluk hâli gittiğinde tekrar Ehl-i sünnete tabi olmuşlardır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

SORULARLARİSALE 2024 ANKETİ
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

ERGİNARDAHANİ
Peygamber efendimizden önceki dönemlerde yaşayan peygamberlerin zamanındaki evliyalarda kastediliyor olabilir diye düşünüyorum.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...