"İbadetlerde rekabet edilmemelidir. Olduğu takdirde ihlâsı kaybolur." ifadesini “hayırda yarışmak” konulu âyet ve hadislerle nasıl bağdaştırabiliriz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Dünya da umur-u dîniyeye ve a’mâl-i âhirete iş ve hizmet için kurulmuş bir fabrika olduğu cihetle ve o fabrika içerisinde işlenen ve yapılan ibadetlerin semeresi öteki âlemde göründüğüne nazaran, ibadetlerde rekabet edilmemelidir. Olduğu takdirde ihlâsı kaybolur. Ve o rekabeti yapan, halkın takdir ve tahsinleri gibi dünyevî bir mükâfatı düşünür. Zavallı düşünmüyor ki, o düşünce ile amelini adem-i ihlâs ile iptal eder. Çünkü, sevap itâsında ve ücret aldığında, nâsı, Rabb-i Nâsa şerik yapar ve halkın nefretlerine hedef olur."(1)

Rekabeti tetikleyen iki duygu bulunuyor; birisi gıbta diğeri ise kıskançlık. Gıbtanın tetiklediği rekabet müspet ve olumlu iken, kıskançlığın tetiklediği rekabet ise menfi ve olumsuzdur.

Gıbta terim olarak “bir kimsenin, maddî veya manevî imkân ve meziyetlere sahip olan başka birine imrenmesi, onun elindeki nimetlerin yok olmasını isteme gibi kötü bir düşünceye kapılmadan, kendisinin de aynı şeylere kavuşmayı arzulaması” anlamında kullanılır.

İmam Gazali’ye göre, herhangi bir nimete mazhar olan kimse karşısında insan ya kıskançlık sonucu huzursuz olur veya mutluluk duyar. Bunların ilkine haset, ikincisine gıpta yahut münâfese denir.

Râgıb el-İsfâhânî, başkasının nâil olduğu bir nimete bakarak kişinin aynı şeye kendisinin de sahip olmasını temenni etmesine gıpta, sadece bu temenniyle yetinmeyerek aynı imkânı veya daha fazlasını elde etmek için çaba göstermesine münâfese, başkasının sahip olduğu nimetin onun elinden çıkmasını istemesine veya bu yolda çaba göstermesine de haset denildiğini belirtir.(2)

“Rablerine dönecekleri için yapmakta oldukları işleri kalpleri çarparak yapanlar, işte onlar iyiliklere koşuşurlar. Ve iyilik için yarışırlar." (Mü'minun, 23/57-61)

Ayetteki rekabet ve yarışma; gıpta duygusundan gelen bir eylemdir. Mesela, Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurulmaktadır:

(Ey Mü’minler!) Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz. Her ne harcarsanız Allah onu bilir.” (Âl-i İmrân, 3/92.)

Dipnotlar:

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Onuncu Risale.
(2) bk. ez-Zerîʿa ilâ mekârimi’ş-şerîʿa, s. 348.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...