"İlm-i mantıkda; burhan-ı yakini, hüsn-ü zanna ve makbul şahıslara bakmıyor, cerh edilmez delile bakar ki, bütün Risale-i Nur hüccetleri, bu burhan-ı yakini kısmındandır." Ne demektir?
Değerli Kardeşimiz;
"Hattâ ilm-i mantıkta 'kaziye-i makbule' tâbir ettikleri, yani büyük zatların delilsiz sözlerini kabul etmektir; mantıkça yakîn ve kat’iyyeti ifade etmiyor, belki zann-ı galiple kanaat verir. İlm-i mantıkda; burhan-ı yakînî, hüsn-ü zanna ve makbul şahıslara bakmıyor, cerh edilmez delile bakar ki, bütün Risale-i Nur hüccetleri, bu burhan-ı yakinî kısmındandır." (Emirdağ Lâhikası-I, 53. Mektup)
Bu vecize, Risale-i Nur’un anlatım metodunu ve hakikatleri ispatlarken dayandığı mantıki temeli açıklar. Buradaki en önemli vurgu, eserin argümanlarını kişisel duygulara veya kişilerin otoritesine değil, sarsılmaz mantık kurallarına ve kesin delillere dayandırdığıdır. Metinde geçen temel kavramları ve verilmek istenen mesajı şu şekilde anlayabiliriz:
Burhan-ı Yakînî (Kesin ve Şüphe Barındırmayan Delil): Mantık ilminde burhan, doğruluğu kesin olan öncüllerden yola çıkarak mutlak doğru sonuca ulaşma yöntemidir. Buradaki kanıtlar o kadar güçlüdür ki akıl ve mantık kuralları çerçevesinde aksini iddia etmek imkânsız hale gelir.
Hüsn-ü Zanna ve Makbul Şahıslara Bakmıyor: Bir fikrin doğruluğu, onu söyleyen kişinin ne kadar sevildiğine, saygınlığına (makbul şahıs olmasına) veya insanların o kişiye duyduğu iyi niyete (hüsn-ü zanna) bağlı değildir. Mantık ilmi kişilerden bağımsızdır. Sözü söyleyen kim olursa olsun, önemli olan sözün arkasındaki mantıki tutarlılıktır.
Cerh edilmek, bir fikrin çürütülmesi veya yaralanması demektir. Cerh edilmez delil ise hiçbir şekilde çürütülemeyecek, sarsılamayacak kadar net ve köklü olan ispattır.
Özetle; Risale-i Nur’da yer alan iman hakikatleri ve hüccetler (delil, burhan, ispatlar), körü körüne bir inanışa ya da yazarın şahsına duyulan sevgiye dayanmaz. Tam aksine, mantık ilminin en üst basamağı olan burhan-ı yakînî yöntemini kullanır. Yani her bir konu akla, mantığa ve çürütülmesi mümkün olmayan kesin delillere dayandırılarak ispat edilir; böylece okuyucunun aklında hiçbir şüpheye yer bırakmamayı amaçlar.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü