"İmandaki şek meselesi ise, imkân-ı zatîden gelen ihtimaller, o yakine münafi değil ve o yakini bozmaz." Buradaki "imandaki imkân-ı zatî"yi izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

Bu kaide, imanın her şubesi ve her rüknü için geçerli değildir. Allah’ın zatı ve sıfatları haricinde olan şeyler için geçerlidir.

Varlık üç mertebedir:

- Vacibü’l-Vücud Mertebesi: Cenâb-ı Hakk’ın varlığı zatındandır, ezelîdir, ebedîdir, olması vacib, olmaması muhaldir. Allah’ın zatı ve sıfatları bu dairededir. Bu dairede değişme, başkalaşma, hâlden hâle geçme gibi mümkinata ait vasıflar cari değildir. Allah’ın zatı ve sıfatları bunların hepsinden münezzehdir.

- Mümkinat mertebesi: Mümkinü'l-vücuttur. Bütün mahlukatın varlığı, yani olup olmaması müsavidir. Var olması için, Allah’a muhtaçtır; yani Allah var etmedikçe, vücut sahasına çıkamaz. Bütün mahlukata ait sıfatlar bu varlık mertebesindedir. Zatında mümkün olma manası da burada geçerlidir.

Bir zamanlar yoktuk, Cenâb-ı Hakk’ın lütfuyla var olduk. Daire-i ilminden daire-i kudrete geldik. Daire-i kudretten yine daire-i ilmine geçeceğiz. Biz ezelî değiliz, ama Allah’ın Baki ismine mazhariyetle ebediyiz. Bizim vücudumuz Cenâb-ı Hakk’ın sıfatlarının, cemal ve kemalinin bir aynasıdır. Bir nehrin yüzündeki kabarcıkların sürekli olarak değişmesi gibi, biz de her an değişmekteyiz. Bir zamanlar dedelerimiz ve babalarımız Allah Teâlâ Hazretlerinin isimlerinin aynası idiler, şimdi ise onların bedeline o ayinedarlık vazifesini bizler yapıyoruz. Bu hâl kıyamete kadar böyle devam edecektir.

- Mümteniat mertebesi: Varlık sahasına çıkması muhal olan, imkânsız olan manasınadır; Allah’ın şerikinin bulunması gibi. Bir rakamın hem çift hem tek olması da mümtenidir.

Zatında mümkün olma, ancak imanın beş rüknü hakkında düşünülebilir. Onun için şeytan, bunu vesvese suretinde çok işlettiriyor. Mesela, meleklerin yok olması zatında mümkündür, ama onların yokluğuna dair hiçbir delil yoktur. Meleklerin varlığına dair binlerce delil, bu vehmi ve vesveseyi izale ediyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü