"İşte, bu itibarla bütün ecramın kendilerine göre bir nevi hayat ve ruhları vardır." cümlesini izah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Ve kezâ, iman nazarında bütün ecrâmı, hayattar ve birbirine ünsiyetli olduklarını görüyor. Ve her bir cirmin lisan-ı haliyle Hâlıkına tesbihat yapmakta olduğunu gösteriyor. İşte, bu itibarla, bütün ecramın kendilerine göre bir nevi hayat ve ruhları vardır. Binaenaleyh imanın şu görüşüne nazaran o ecramda dehşet, vahşet yoktur, ünsiyet ve muhabbet vardır." (Lem'alar, Yirmi Dokuzuncu Lem'a, İkinci Bab.)
“Göklerde ve yerde bulunan her şey Allah'ı tesbih etmiştir. O, Aziz'dir, Hakîm'dir.” (Hadîd, 57/1)
“Yedi gök, arz ve bunların içinde bulunanlar, onu tesbih ederler. Onu övgü ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur, ama siz onların tesbihlerini anlamazsınız. O, Halîm'dir, çok bağışlayandır.” (İsrâ, 17/44)
Ayetteki "Her şey Allah'ı tesbih ediyor." ifadesi, çeşitli şekillerde yorumlanmıştır. Canlı varlıkların Allah'ı tesbih etmeleri, onun her çeşit noksanlıklardan ve yüce şanına yakışmayan şeylerden berî olduğunu dil ile ifade etmeleridir. Bütün âlimler, canlı varlıkların Allah'ı bu şekilde tesbih ettiklerini söylemişlerdir.
Fakat canlı olmayan varlıkların Allah'ı tesbih etmeleri hususunda farklı görüşler ileri sürülmüştür. Bazı âlimlere göre, cansız varlıkların Allah'ı tesbih etmeleri, onun yaratıcılığına, gücünün her şeye yettiğine delil olarak gösterilmeleridir. Bu şeylerin varlığı, Allah'ın yüceliğini göstermektedir. Onların bu hâli, tesbihleridir.
Bazı âlimler de cansız varlıkların, canlı varlıklar gibi Allah'ı zikrettiklerini söylemişler ve delil olarak da yukarıda geçen ayetleri göstermişlerdir. Bu görüşü savunan âlimlere göre, cansız zannedilen her şeyde, insanların fark edemedikleri bir canlılık vardır. Bütün eşya, atomlardan meydana gelmiştir. Atomun çekirdeği etrafındaki elektronlar, akla şaşkınlık verecek bir hızla dönmektedir.
Diğer bazı âlimlere göre ise, kâinattaki her şey, canlı ve cansız bütün varlıklar, Allah'ın emrindedirler. Yüce Allah, dilediği gibi bu varlıklarda tasarrufta bulunur. Her şey onun emri karşısında teslimiyet içerisindedir. Onların tesbihleri, bu teslimiyetleridir. (bk. Muhammed Ali es-Sabûnı, Safvetü't-Tefâsîr, İstanbul 1987, III, 319 vd.)
Ecram, cirimler yani cansız varlıklar demektir ve ayetin şümulüne dâhildirler.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü