Kaç çeşit müteşabihat var? "Dünya öküzün boynunda ve balığın sırtında" hadisine benzer müteşabih ayetler var mı?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Müteşâbih kelimesi dilbilgisi bakımından Arapça “şebih” lafzından türemiştir. Şebih, renk, adalet ve zulüm gibi keyfiyet (vasıf-mahiyet) yönünden çeşitli benzeşmeler için kullanılır. İki şeyin aynı seviyede benzeşmelerine “teşâbüh”, birbirinden fark edilemeyecek şekilde keyfiyet bakımından birbirine benzeyen şeylere de “müteşâbih” denir.(1)

Kur'ân-ı Kerîm, muhkem ayetlere “ümmü’l-kitap” (Kitab’ın anası-temeli), bunların dışında kalan bir kısım ayetlere ise “müteşâbih” ayetler adını vermiştir. Bu hususu açıklayan âyet-i Kerîme mealen şöyledir:

“Sana Kitab’ı indiren O’dur. Onun bazı ayetleri muhkemdir ki, bunlar Kitab’ın esasıdır. Diğerleri de müteşâbihtir. İşte kalblerinde eğrilik olanlar, fitne çıkarmak ve onun te’viline yeltenmek için müteşâbih ayetlere yapışıp, onlarla uğraşır dururlar. Halbuki onun te’vilini ancak Allah bilir. İlimde yüksek pâyeye erişenler (derinleşenler-râsih âlimler), ‘O’na inandık, hepsi Rabbimiz tarafındandır.’ derler. Bu inceliği ancak akl-ı selim sahipleri düşünüp anlar.”(Âl-i İmrân, 3/7)

Bu sınıfa giren birçok âyet ve hadis mevcuttur. Misal olarak bazılarını takdim edelim:

"Allah'ın eli kulların ellerinin üstündedir."(Feth, 48/10)

"Sadece Rabbinin yüzü bakidir."(Rahman, 55/27);

"Benim nefsimdekini bilirsin; fakat ben senin nefsinde bulunanı bilmem."(Maide, 5/116)

"Allah, gökleri, yeri ve her ikisinin arasındakileri altı günde yaratmış, sonra da Arş'ın üzerine istivâ etmiştir."(Secde, 32/4)

Bu âyetlerde de açık bir şekilde teşbih ifadeler vardır. Bu âyetleri zahiri üzere kabul etmek doğru olmaz. Bu sebeple İslam âlimlerinin bu âyetlerden çıkarttığı manalar ile ayetleri anlamak en güzel ve selametli yoldur.

Cenab-ı Hak, cisimden münezzeh olduğundan, tefsir âlimleri ayette geçen “el” kelimesini “Allah’ın kudretinin ve gücünün her şeye yettiği” şeklinde tevil etmişlerdir.

Sevr ve Hut hadisinin manasını zahir bir şekilde teyit eden ya da benzer bir manayı ifade eden âyet yoktur. İslam dininde hadisler de müstakil olarak bir kaynak teşkil ettiği için, her hadisi âyetle teyit ettirmek gerekmez. Lakin hadis ile âyet zahiren ters düşüyor ise; o zaman hadis, âyete uygun bir şekilde tevil ve tabir edilir.

(1) bk. Râğıb el-İsfehâni, Müfredât, Mısır, 1980, Şibh maddesi.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...