"Kıyasat-ı mantıkiye" ifadesi geçiyor Risalelerde. Mantıkla alakalı olmayan başka kıyaslarda mı vardır?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Kıyas, mantık ilminde, iki şeyi benzeterek veya mukayese yaparak bir hükme ve sonuca ulaşmaya çalışmanın adıdır. Doğru ve kesin olan iki hükümden üçüncü bir hükmü çıkarmak anlamına da gelir. İki kesin hükümden çıkan üçüncü hüküm de kesinlik kazanır. Bu kıyas metodunda çok kıyaslama teknikleri ve tarzları vardır. Bu tarz ve metotlardan kesinliğe en yakın olanı kıyas-ı istisna denilen kıyaslama metodudur.

Kıyas- ı İstisna: Bir hükmün neticesinin aynı veya nakzı (tersi), mukaddemelerinden (önerme) birinde bilfiil zikredilirse, ona kıyâs-ı istisnâi denilir. Başka bir tâbirle: Neticesi veya zıddı bizzat kendisinde zikredilen kıyas. "Eğer bu cisim ise, mutlaka bir yer tutar." gibi. Veya "Güneş doğmuş ise, gündüz olmuştur." gibi. Gündüz değilse o zaman güneş doğmamıştır, misali de nakzı ve tersine bir örnektir. Bu kıyas tarzının kuvvetli bir delil kadar kuvvet ve katiyeti vardır ve kesin hüküm bildirir.

Kıyasın mantık ilminin dışında kullanıldığı alanlar da vardır. Mesela fıkıhtaki kıyas ile mantıktaki farklıdır. Fıkıhta kıyas, iki belli şeyden birinin mahsus olan hükmünü, yâni, bu hükmün mislini, aralarındaki müttehid illetten dolayı, diğerinde de ictihad ile izhâr etmektir, şeklinde izah edilmiştir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

lighted
Kıyasın lügavi manası ile ilm-i mantıktaki kıyasın ıstılahi manası arasındaki münasebeti daha tafsilatlı izah eder misiniz? Doğru ve kesin olan iki hükümden üçüncü bir hükmü çıkarmak olan mantıktaki kıyasta nasıl bir kıyas işi gercekleşiyor? Ilm-i mantıktaki kıyaslarda, mesela kıyas-ı istisnaide, ne gibi kıyas yapılıyor?
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)

Üstat bu kıyas tarzını  şu ayete tatbik ederek örneklendiriyor:

  قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللهُ   ["De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah da sizi sevsin." (Ali İmran, 3/31)] ayet-i azîmesi, ittibâ-ı sünnet ne kadar mühim ve lâzım olduğunu pek kat'î bir surette ilân ediyor. Evet, şu âyet-i kerime, kıyâsât-ı mantıkıye içinde, kıyas-ı istisnâî kısmının en kuvvetli ve kat'î bir kıyasıdır. Şöyle ki:"

"Nasıl mantıkça kıyas-ı istisnâî misali olarak deniliyor: 'Eğer güneş çıksa gündüz olacak.' Müsbet netice için denilir: 'Güneş çıktı. Öyleyse netice veriyor ki, şimdi gündüzdür.' Menfi netice için deniliyor: 'Gündüz yok. Öyleyse netice veriyor ki, güneş çıkmamış.' Mantıkça, bu müsbet ve menfi iki netice katîdirler."

"Aynen böyle de, şu âyet-i kerime der ki: Eğer Allah'a muhabbetiniz varsa, Habibullaha ittibâ edilecek. İttibâ edilmezse, netice veriyor ki, Allah'a muhabbetiniz yoktur. Muhabbetullah varsa, netice verir ki, Habibullahın Sünnet-i Seniyyesine ittibâı intaç eder."

"Evet, Cenâb-ı Hakka imân eden, elbette Ona itaat edecek. Ve itaat yolları içinde en makbulü ve en müstakimi ve en kısası, bilâşüphe, Habibullahın gösterdiği ve takip ettiği yoldur."(1)

(1) bk. Lem'alar, On Birinci Lem'a, Beşinci Nükte.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
lighted
Mantık ilmindeki metodlara kıyas kelimesinin istimal edilmesini tam anlayamadım. Kıyas yerine mesela, "hüküm çıkarma" denilebilirdi. Neyin mukayesesi, karşılastırması yapılıyor ki, o hüküm çıkarmaya kıyas ismi veriliyor?
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)
Hüküm kıyas yapılarak çıkarıldığı için kıyas ismini alıyor.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...