"Koca kâinat dahi şu ağaç gibi o kanun-u hakikatin ve o sırr-ı ehadiyetin bir mazharıdır, bir meydan-ı cevelanıdır." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

Şu görünen âlemdeki bütün faaliyetler görünmeyen kanunlarla icra edilmektedir. Bu kanunlar emir âleminden, onların uygulandığı şeyler ise halk âlemindendir. Emir âlemine ait kanunların en mükemmeli insan ruhu ve onu takip eden diğer ruhlardır.

Bir ağaçtaki büyüme kanunu da emir âlemindendir. O kanun için azla çok, büyükle küçük, uzakla yakın farkı yoktur. Ağacın koca gövdesi de en yakın meyvesi de en uzak yaprağı da birlikte ve kolaylıkla idare edilmektedir. Kökünden gövdesine ve en uzak meyvesine kadar ağacın tümünü ihata eden yarıcanlılık özelliği vahidiyete bir örnek olduğu gibi, her bir çiçeğin veya yaprağın da yarıcanlı olması ehadiyete bir misaldir. Yani ağacın bir tek zatın mülkü olduğunu bütün ağaç bildirdiği gibi, her bir meyve veya çiçek de ilan eder.

Üstad Hazretlerinin güneş misalini hatırlayalım:

Yeryüzünün tamamını ihata eden bir ziya Güneş'in varlığını ve birliğini bildirdiği gibi, aynı hakikati Güneş'e mukabil ve ondan feyz alan her bir ayna da bildirir. İşte her bir yaprak veya çiçek Güneş'ten ziya alan o aynaya benzer. Ve bütün âlemlerin Rabbi olan Allah’ın o geniş dairede tecelli eden kudretini, hikmetini, ilmini ve sair sıfat ve şuunatını o tek çiçek veya meyve de küçük mikyasta göstermekte, böylece kâinata bir misal-i musağğar yani küçük bir misal olmaktadır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü