"Melâikelerin Âdem’e secdesiyle beraber şeytanın secde etmemesi" Buradaki secdenin manası nedir?

Değerli Kardeşimiz;

Meleklerin Allah'ın emri gereği Hz. Âdem'e (as) secde etmeleri, aşağıda izah edileceği gibi Allah'ın istediği tarzda icra edilmiştir. Bu secde emrine, şeytanın uymaması ise tamamen şeytanın iradesi ve isteği dahilinde gerçekleşmiş ve Allah'ın emrini çiğnemiştir. Bu gaybi olayın tezahürü ise, meleklerin daima insana yardım etmesi ve mevekkilleri bulundukları varlıkların insana hizmet etmesi olarak tezahür etmiş ve etmektedir. Şeytanın Âdem'e (as) secde etmemesinin insanlık âlemindeki tezahürü ise, şeytanın ve ona uyanların her zaman insana zarar vermeleri ve ona yardım etmemeleri olarak görülmüş ve görülmektedir.

“Meleklere, 'Âdem’e secde edin.' dediğimizde İblîs dışındakiler derhal secde ettiler; o direndi, büyüklendi ve kâfirlerden oldu.” (Bakara, 2/34)

Terim olarak "secde" ayaklar, dizler, eller ve alın yere konarak yapılan özel bir ibadet şekli olup, namazın en önemli kısmıdır ve ibadetin ruhuna en uygun davranış biçimidir. Bu şekildeki bir hareketin, ibadet maksadıyla Allah’tan başkasına yapılması, hak dinlerin hiçbirinde câiz görülmemiştir. İbadet maksadı taşımaksızın insanların birbirine, saygı göstermek üzere secde etmeleri, İslam’dan önceki bazı dinlerde ve kültürlerde câiz görülmüş ve uygulanmıştır.

Nitekim Hz. Yusuf’un (as) babası ve annesiyle diğer aile fertleri ona kavuştuklarında secde etmişlerdi (bk. Yusuf 12/100). Meleklerin Âdem’e secde etmeleri Allah’ın emriyle olmuş, bu bir tek hareketle melekler iki şey yapmışlardır:

a) Allah Teâlâ’ya ibadet,

b) Yeryüzünde onun halifesi olmak üzere yaratılmış ve birçok üstün vasıflarla donatılmış Âdem’e saygı ve onun hilafete liyakatini tasdik. Âdem için yapılan secde şeklindeki saygı hareketi, Allah’ın emriyle olduğu ve Âdem’e ibadet maksadı taşımadığı için şirk şâibesinden de uzak bulunmuştur. (bk. Kur'an Yolu Tefsiri, I, 105-106.)

Meleklerin Hz. Âdem (as)'e secde edilmesinin hikmetleri üzerinde genel olarak üç görüş vardır.

1. Bu secde Allah için olmuştur. Hz. Âdem (as) ise sanki bir kıble olmuştur.

2. Bu secde selam mahiyetinde olabilir. Bazı alimlere göre melekler, Hz. Âdem (as)'e tazim ve selam için secde etmişlerdir. Müslümanların birbirlerine selam vermeleri gibi, geçmiş ümmetler de birbirlerini secde ile selamlıyorlardı.

Katade, "Anne, babası ve kardeşleri Yusuf için secdeye kapandılar..." (Yusuf, 12/100) ayeti hakkında, "O zaman insanların birbirlerine selamı, secde etmek şeklindeydi." der.

3. Üçüncü görüşte ise, secdenin Arapça'da "inkıyad ve boyun eğme" manasına geldiği söylenir ve

"Ot ve ağaçlar ona secde ederler." (Rahman, 55/6.) ayeti de bu manadadır.

Netice olarak: Melekler Hz. Âdem (as)'e ibadet olsun diye değil, onun üstünlüğünü ve hilafetini kabul ettiklerini açıklamak üzere secde etmişlerdir. Meleklere secde etmelerini emreden bizzat Allah'tır. Dolayısıyla bu secdenin İslamiyet'e ters bir tarafı yoktur.

İlave bilgi için tıklayınız:

- Yirminci Söz'ün başındaki ayetlerin meallerini verip kısaca izah eder misiniz?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü