"Meselâ; vâhid-i kıyasî gibi bir kubh bulunmazsa, hüsnün hakikatı bir tek nevi olur; pek çok mertebeleri gizli kalır. Ve kubhun tedahülü ile mertebeleri inkişaf eder." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

Çirkinlik olmazsa güzelliğin kıymeti, değeri ve dereceleri anlaşılmazdı; tek bir sınıf ve makam olarak anlaşılırdı. Halbuki güzelliğin sayısız dereceleri, makamları ve sınıfları bulunuyor.

Mesela, soğuk olmasa sıcağın dereceleri olmazdı. Biz sıcaklığı sıfırın altı, üstü, on derece, yüz derece, bin derece diye sınıflandırabiliyor isek, bu soğuğun sayesindedir. Şayet soğuk olmasa sıcaklığın derecelerini bilemez, sıcaklığı tek bir derece olarak bilirdik. Halbuki yüz derecede su kaynar, bin beş yüz derecede demir erir,.. gibi bilgiler bizim için çok mühim nimetlerdir.

Aynı durum güzellik için de geçerlidir, yani çirkinlik de soğuk gibi güzelliğin derecelerini ve ara tonlarını anlamamızı temin ediyor. Şayet çirkinlik olmasa, güzelliği bir ton bir çeşit bir derece şeklinde anlayacak ve tam kıymetini bilemeyecektik.

“Meselâ, sizden bir adam yalnız bir saat tenezzüh etmek üzere gayet müzeyyen ve müzehher bir bahçeye girse, nekaisten müberrâ olmak cinân-ı Cennetin mahsûsâtından ve her kemâle bir noksanı karıştırmak şu âlem-i kevn ü fesâdın mukteziyatından olmakla, şu bahçenin müteferrik köşelerinde de bazı pis ve murdar şeyler bulunduğu için, inhirâf-ı mizac sevki ve emriyle, yalnız o taaffünatı taharrî ve o murdar şeylere idame-i nazar eder.” (Münazarat)

Kıyas iki şey arasında yapılır, tek bir şey üstünde yapılamaz. Bu yüzden Allah, insanların kıyas yapabilmesi için her şeyi zıddı ile yaratmıştır. Hayır-şer, soğuk-sıcak, çirkin-güzel, gece-gündüz, karanlık-ışık gibi.

Sürekli ışık olsa, hiç karanlık olmasa, ışığın kıymetini, ne kadar büyük bir nimet olduğunu hiçbir zaman idrak edemeyecektik. Benzer durum diğer zıtlar için de geçerlidir...

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü