Münâzarat'ta, “şeriatsiz hükmetmenin küfür olmadığı” ifade ediliyor. Kanun koyucu Allah iken bu nasıl olur?

Değerli Kardeşimiz;

"... Ehl-i ifratın bir kısmı, Araptan sonra İslâmiyetin kıvâmı olan Etraki tadlil ediyorlardı. Hatta bir kısmı o derece tecavüz etti ki, ehl-i kanunu tekfir ederdi. Otuz sene evvel olan kanun-u esâsîyi ve Hürriyetin ilânını tekfire delil gösterdi, وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا اَنْزَلَ اللّٰهُ ilâ âhir hüccet ederdi. Bîçare bilmezdi ki: وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ bilmânâ مَنْ لَمْ يُصَدِّقْ ’dır."(1)

Mealen: "Bir kısım insanlar, Araplardan sonra İslâm dininin direği sayılan Türkleri tadlil ediyor. Hatta onlardan bir kısmı, ehl-i kanunu tekfir ediyor. Otuz sene evvel teşkil edilen Kanun-u esasîyi ve hürriyetin ilanını tekfire delil gösteriyorlar. 'Kim Allah'ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir.' âyetini delil gösteriyorlar. Zavallılar, 'Kim ki Allah'ın hükümleri ile hükmetmezse' cümlesinin manasının 'Kim ki tasdik etmezse' demek olduğunu bilmiyorlar."

Hiçbir beşeri kanun "içki için" diye emretmiyor, sadece içki içene karışmıyor. Bu sebepten dolayı beşeri kanunları icra eden birisini küfürle itham etmek doğru olmaz. Ayrıca iman bireyseldir, bırakın içki içene müdahale etmemenin küfür olmasını, içki içen birisi bile içkinin haram olduğunu inkar etmediği müddetçe küfre girmiş olmaz, sadece günahkar olur.

Beşeri kanunlar, genelde beşeri ve dünyevi ihtiyaçları karşılamak amacı ile insanlığın kolektif tecrübe birikimleri ile meydana gelmiştir. Beşeriyetin İlahi kanunlara rakip olma gibi bir düşüncesi ya da niyeti yok. Hatta beşeri kanunları çıkaran insanlar, genelde o toplumun örf ve inanç yapısını da dikkate alarak kanun oluştururlar. Bazı radikal ideolojik yaklaşımlar istisna dışıdır. Bu yüzden beşeri kanunlara toptan din dışı, dine karşı gibi bir yaklaşım sergilemek, gerçekçi bir yaklaşım olmaz.

“Kim Allah’ın indirdiğiyle (indirdiğini tasdik etmezse) hükmetmezse, onlar kâfirlerin ta kendisidir.” (Maide, 5/44)

Konuyla ilgili olarak İbn Abbas, “küfrün dune küfr” sözüne açıklık getirmiş ve “Bu (ayetteki) küfür, insanların bildiği küfür değildir. Bu küfür, kişiyi dinden çıkaran küfür değildir. Bu küfür, asıl küfürden başka bir şeydir.” demiştir. İbn Abbas’tan gelen rivayet, Hakim’de yer almaktadır. Hakim bu hadisin sahih olduğunu bildirmiş; Zehebi de ona muvafakat etmiştir.(2)

İmam Maturidi Hazretleri, bu ayette yer alan “Kim ki Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse” mealindeki ayetin ifadesini “Kim ki Allah’ın hükmünü inkâr eder, onu hak görmezse...” şeklinde açıklamıştır.(3)

Fahruddin Razi de bu ayetin değişik yorumlarını zikretmiştir. Bu arada Haricilerin bu ayete dayanarak “Kim Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse o kâfirdir.” demek, “Allah’ın indirdiği ne varsa onlarla hükmetmeyen”, yani, “Allah’a isyan eden her günahkâr, kafir olduğu”na dair görüşlerine de yer vermiştir.

Netice itibariyle Razi, 4-5 yorumdan en doğru kabul ettiği ve İkrime’ye ait olduğunu bildiği yorumu şöyle açıklamıştır:

“Kim Allah’ın indirdiği hükmünü / hükümlerini kalbiyle tasdik etmez, diliyle de inkâr ederse, bu kâfirdir. Allah’ın hükmünü kalbiyle tasdik edip diliyle de ikrar ettiği halde, fiilen onu uygulamayan kimse ise, yine Allah’ın hükmüyle (kalbiyle tasdik etmek suretiyle doğru olduğuna) hükmetmiş, ancak o hükmü fiilen terk etmiştir. Bu sebeple bu kimse söz konusu ayetin tehdidine dahil değildir.”(4)

Ek bilgi için tıklayınız:

"Allah'ın indirdiği ile hükmetmeyenler, kâfirlerin ta kendileridir." (Maide, 5/44) ayetini açıklar mısınız?

Dipnotlar:

(1) bk. Münazarat.
(2) bk. Hâkim / Zehebi, el-Müstedrek, 2/342.
(3) bk. Tefsiru’l-Maturidi, ilgili ayetin tefsiri.
(4) bk. Razi, ilgili ayetin tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü