Hatıralarda geçen "Şefkat dersimi annemden; hikmet, intizam ve nizam dersini de babamdan aldım." ifadesini izah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Ben şefkat dersini çocukluğumda annemden aldım. Hikmet intizam ve nizam dersini de rahmetli babam Mirza'dan aldım." (Muhsin Alev, Son Şahitler)
Bediüzzaman Said Nursî’nin hayatındaki en önemli ahlaki ve manevi değerlerin kaynağı, ailesidir. Annesi Nûre (Nuriye) Hanım ve babası Sofi Mirza, onun karakterinin şekillenmesinde büyük rol oynamışlardır. Bu aile terbiyesi, hem Bediüzzaman’ın kişisel gelişiminde hem de manevi mücadelesinde temel taş olmuştur.
Üstad'ın muhterem pederi de takva ve ilim sahibi birisi olması ciheti ile ondan birçok noktadan ders alması gayet normal bir durumdur. Bu dersin detayları hakkında çok tafsilatlı bir bilgiye sahip olmadığımız için geniş ve ayrıntılı bir cevap veremiyoruz.
"İntizam ve nizam" hayatının düzenli ve disiplinli olmasına, "hikmet"i ise ilim, tefekkür, takva, ibadet vs. gibi birçok manayı içine alan geniş bir kavram olarak değerlendirebiliriz. Sonuçta bir çocuğun örnek alacağı ilk kişi anne ve babasıdır. Hikmet kelimesinin çok külli ve geniş anlamları bulunuyor yukarıda da bir nebze izah ettiğimiz gibi hikmet ilim, tefekkür, takva, ibadet vesaire birçok manalara işaret ediyor olabilir.
Annesinden Aldığı Şefkat Dersi
Annesi Nûre Hanım şefkati, manevi terbiyeyi ve takvayı sembolize etmektedir. Nûre Hanım hayatı boyunca şer’î mazeretler dışında teheccüd namazını hiç kaçırmamış ve çocuklarını abdestsiz emzirmemiştir. Bu, onun çocuklarına olan derin manevi bağlılığını ve şefkatini gösterir.
Şefkat dersinin annesinden alınmasının nedeni, Nûre Hanım'ın sadece fiziksel değil, aynı zamanda manevi temizliğe verdiği önemdir. Ayrıca, Nûre Hanım'ın küçük Said'e hamileyken bile abdestsiz yere basmaması, onun çocuklarını yetiştirme konusundaki derin takva anlayışını yansıtır. Bu, Bediüzzaman’ın annesinden aldığı şefkat ve manevi terbiye dersinin temelidir.
Babasından Aldığı Hikmet, İntizam ve Nizam Dersi
Babasından aldığı dersler ise hikmet (bilgelik), intizam (düzen) ve nizam (sistem) üzerine kurulmuştur. Sofi Mirza, dürüstlüğü ve adaletiyle tanınan biriydi. Onun, başkalarının hakkına olan özeni ve adalete verdiği değer, Bediüzzaman’ın hayatındaki adalet ve disiplin anlayışını şekillendiren önemli bir unsur olmuştur. Babası, oğluna bilgece bir rehberlik sunmuş ve Bediüzzaman’ın hayatında disiplinin ve düzenin önemini vurgulamıştır.
Bir yandan, babası Sofi Mirza, oğlunun başına gelen tehlikeli ve zor durumlara karşı büyük bir gurur ve sevgi ile bakmaktadır. Bediüzzaman’ın ifade ettiği üzere, hakkındaki "oğlunuz öldü", "vuruldu" ya da "hapse girdi" gibi olumsuz haberler babasına ulaştığında, Sofi Mirza bu haberleri endişe ile değil, tam aksine memnuniyetle karşılamaktadır. Oğlu Said’in cesareti ve yaptığı kahramanlıklar onun için bir övünç kaynağıdır. "Maşallah! Oğlum yine bir ehemmiyetli iş, bir kahramanlık göstermiş ki, herkes ondan bahsediyor." demesi, babasının gözünde oğlunun maceralarının sıradan bir olay değil, büyük başarıların işareti olduğunu göstermektedir.
Bu noktada babasının tepkisi, âdeta Bediüzzaman’ın hayatına bakışının bir yansımasıdır: Zorluklar ve tehlikeler, onun için korkulacak şeyler değil, bilakis başa çıkılması gereken ve bir anlamda onu daha da yücelten olaylardır. Babası, oğlunun kahramanca duruşunu takdir ederken, cesaret ve mücadele ruhunu beslemekte ve bu ruhu desteklemektedir.
Diğer yandan, annesi Nûre Hanım oğlunun tehlikeli hayatını derin bir şefkatle izlemektedir. Babasının sürur ve gururuna karşılık, Nûre Hanım her haberi derin bir üzüntü ile karşılamakta ve oğlunun başına gelenlerden dolayı gözyaşı dökmektedir. Oğlunun tehlikeli ve zor hayatı, bir annenin içindeki koruma ve merhamet duygularını harekete geçirir. Nûre Hanım’ın bu şiddetli ağlayışı, bir annenin şefkatinin ne kadar derin olabileceğini ve evladı için her türlü zorluğu yüreğinde nasıl hissedebileceğini gözler önüne serer
Bu iki farklı tepki, Bediüzzaman’ın karakterindeki en önemli iki değeri şekillendirmiştir: Cesaret ve şefkat. Babasının takdir dolu cesaret anlayışı, Bediüzzaman’ın zorluklar karşısındaki dirayetli duruşunu; annesinin derin şefkati ise insanlara karşı gösterdiği merhamet duygusunu oluşturmuştur. Hem babasının kahramanlık anlayışıyla beslenen cesaretle hem de annesinin merhamet dünyasında şekillenen şefkatle Said Nursî, hayatını büyük mücadeleler ve derin bir merhametle yaşamıştır.
Sonuç Olarak;
Bediüzzaman Said Nursî, hem annesinden aldığı şefkat dersini hem de babasından aldığı hikmet, intizam ve nizam dersini, hayatına yön veren temel değerler olarak benimsemiştir. Annesinden aldığı şefkat, insanların dertleriyle ilgilenip onları koruma ve onlara yardımcı olma içgüdüsünü pekiştirirken; babasından aldığı hikmet, nizam ve intizam ise hayatını düzen ve adalet üzerine kurmasına vesile olmuştur.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü